Делан Йозанаш: Яхьъя
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-03-21T23:36:04.909161+00:00

Делан Йозанаш

Делан Йозанаш

1. Яхьъя

Яхьъя

Яхьъя

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

Ӏийсас беана,

Яхьъяс
дӀаязбина болу хаза кхаъ

Дешхьалхе

Ӏийсас беана, Яхьъяс дӀаязбинчу хазачу кхоан тӀехь «адам а хилла, вайна юкъахь Ӏийна волу» Ӏийса, Делан хедар доцу Дош дуйла, гойту яздархочо. Тептара тӀехь ма-дийццара, хӀара хаза кхаъ дӀаязбинера, Ӏийса вогӀур ву аьлла КӀелхьардахархо а, Делан КӀант а хилар дешархой тешийтархьама а, иштта, Цунах теша а тешна, Цуьнан цӀарах шайн бакъдолу дахар хилийтархьама а (20:31).

Ӏийса а, хедар доцу Делан Дош а цхьаъ хилар гойтуш долу тептаран дӀадолор (1 корта) чекхдаьлча, Хазачу Кхоан хьалхарчу декъехь (2–12 кортош) тайп-тайпанчу тамашийначу хӀуманашкахула Ӏийса КӀелхьардахархо а, Делан КӀант а хиларх лаьцна дуьйцу. Цул тӀаьхьа, цхьадолчу къамелашкахь, тамашийначу билгалонашкахула гойтуш дерг кхетош ду. Цхьаберш, Ӏийсах а тешна, Цуьнан мурдаш хиларх а, ткъа вуьш, Цунна дуьхьал а бевлла, Цунах цатешарх а лаьцна ду тептаран и дакъа. Тептаран 13–17 кортош тӀехь Ша лоцучу буьйсанна Шен мурдашца Ӏийса кӀорга юкъаметтиг хиларх а, Ша жӀарах дӀатохале, Цо уьш кечбеш а, иракарахӀиттош а къамел дарх а лаьцна дуьйцу. Дерзош долчу тептаран кортош тӀехь Ӏийса лацарх а, Цунна кхел ярх а, Иза жӀарах дӀатохарх а, юха Иза денваларх а, Шен мурдашна хьалха Иза хӀоттарх а яздина ду.

Боьха лелаш схьалаьцначу зудчух долу дийцар (8:1-11) къовларш юкъа лаьцна ду, хӀунда аьлча хьалха хиллачу тептаршна а, гочдаршна а тӀехь цунах лаьцна хӀумма а дац, ткъа цхьадолчу тептарша и дийцар кхечу меттехь даладо.

Яхьъяс боху, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсагахула долу хедар доцучу дахаран совгӀат, хӀинца схьа а деана, Ӏийса – Иза некъ а, бакъдерг а, дахар а хиларх тешначаьрга кхочур ду. Яхьъян тептаран цхьа тамашийна билгало ю, денна хуьлуш а, лаьтташ а долу хӀуманаш: хи а, бепиг а, серло а, Ӏу а, цуьнан уьстагӀий а, кемсан таьлланг а, цуьнан стом а лаккхарчу синан мехаллица гайтар.

1

Дашах адам хилира

1^1Юьхьанца Дош дара.

И Дош Делехь дара.

И Дош Дела дара+.

2И Дош юьхьанца Делехь дара.

3Дерриг а Дала цу Дашехула кхолла а кхоьллина,

И доцуш, кхоьллинчух хӀумма а ца кхоьллина+.

4Бакъдолу дахар Цунна чохь а дара,
и дахар адамашна серло а яра+.

5И серло боданехь къега.

Бодано и серло эша а ца йина.

6+Дала цхьа стаг ваийтира,
цуьнан цӀе Яхьъя яра+.
7Иза цу Серлонах тоьшалла дан веанера,
цуьнгахула цу Серлонах массо а адам тешийтархьама+.

8Яхьъя ша Серло яцара,
ткъа иза Серлонна тоьшалла дан ваийтина вара.

9И бакъйолу Серло дуьнен чу йогӀуш яра,

Цо муьлхха а адам серла а доккху[*]+.

10Дуьненна юкъахь а дара и Дош,
Цуьнгахула дуьне а кхолладеллера,
амма дуьнен чуьра адамашна И ца девзира.
11Шен махка веара Иза,
ткъа шечара а И тӀе ца ийцира+.
12Ткъа, Ша тӀе а эцна, Шех тешаш болчарна
Делан бераш хила бакъо елира Цо+.
13Уьш я цӀийх а, я дегӀан лаамца а,
я стеган лаамца а хилла боцуш, Делах хилла бу+.

14Дашах адам а хилира,

Иза адамашна юкъахь Ӏаш а дара.

ТӀаккха тхуна гира Дас Шен цхьаъ бен воцучу КӀантана делла олаллин нур.

Иза диканах а, бакъдолчух а вуьзна а вара+.

15Яхьъяс[*], Цунах лаьцна тоьшалла а деш, кхайкхадо: «ХӀара ву ас шуна вийцинарг: „Сол тӀаьхьа ВогӀург, сол лакхара а хилла, дӀахӀоьттина, хӀунда аьлча Иза сол хьалха а волуш вара“»+.

16Иза бакъдолчух а, диканах а вуьззина волу дела, вай саццаза схьаоьцура Цуьнан дикалла. 17ХӀунда аьлча товрат-хьехамаш Муса-пайхамарехула белла бара, ткъа Делера долу бакъдерг а, дика а Дала леррина къобалвинчу Ӏийсагахула деана ду+. 18Дела цхьанна а, цкъа а гина вац. Ткъа Шен Деца волчу, цхьаъ бен воцучу КӀанта[*] беана Делах болу кхаъ, Иза вайна вовза а вовзуьйтуш+.

Яхьъя-пайхамаро Ӏийсах лаьцна тоьшалла дар

(Маттай 3:1-12; Марк 1:1-8; Лака 3:1-18)

19•Ярушалаймера динан куьйгалхоша бахкийтинчу динан дайша а, Леви цӀе йолчу тайпанан, Делан цӀа чохь болх беш болчу наха а Яхьъяга хаттар дира: «Хьо мила ву?» – аьлла.

20Яхьъяс иштта тоьшалла дира, шен дашна тӀера юха а ца волуш, ма-дарра дӀа а олуш: «Со Дала леррина Къобалвинарг вац»+.

21+Цуьнга юха а хаьттира: «Ткъа хьо мила ву? Эли-ЯхӀу-пайхамар вуй хьо?»

«И вац со».

«Делахь билггала ван веза пайхамар ву хьо?»

«Вац», – аьлла, жоп делира Яхьъяс+.

22ТӀаккха цара элира Яхьъяга: «Ткъа хьо мила ву, дийцахьа тхуна, тхаьш хьуна тӀе хьовсийначаьрга жоп далархьама. Хьайх лаьцна хӀун олу ахь?»

23+Яхьъяс жоп делира ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаран дешнашца:

«Яьссачу аренгахь кхойкхучун аз ду со:

„Везачу Элана хьалхара некъ нисбе“»+.

24Ткъа Яхьъяна тӀебахкийтинарш парушхойх бара. 25ТӀаккха цара хаьттира Яхьъяга: «Хьо я Дала леррина Къобалвинарг а ца хилча, я Эли-ЯхӀу а, я билггала ван веза пайхамар а воццушехь, нах хих чекх хӀунда боху ахь?»

26Яхьъяс жоп делира цаьрга: «Ас шу хих чекхдоху. Амма шуна юкъахь лаьтташ Хьенех ву, шуна вевзаш воцу. 27Иза сол тӀаьхьа вогӀуш велахь а, со Цуьнан мачийн бахтарш дӀадаста а хьакъ долуш вац».

28И дара Йордан-хин дехьа агӀор йолчу Бет-ХӀина олучу меттигехь, Яхьъяс нах хих чекхбохучохь.

Делан Ӏахар

29ШолгӀачу дийнахь, шена тӀевогӀу Ӏийса а гина, Яхьъяс элира: «Хьажал, ХӀара Дала, кху дуьненара адамийн къинош тӀе а лаьцна, уьш дӀадахьа баийтина Ӏахар бу+. 30ХӀара ву ас Шех лаьцна аьлларг: „Сол тӀаьхьа вогӀуш волу Стаг сол а лакхара ву, хӀунда аьлча Иза сол хьалха волуш вара“. 31Суна а билггала ца вевзара Иза. Амма Иза исраилхошна вовзийтархьама, веанера со, нах хих чекхбохуш»+.

32Яхьъяс, тоьшалла а деш, элира: «Суна Делан Са гира кхокханан суьртехь стигалара доьссина, и Са Цунна тӀехь дисира+. 33Цкъа хӀинццалц суна а билггала ца вевзара Иза, амма со нах хих чекхбаха ваийтинчу Дала элира соьга: „Делан Са а доьссина, Иза Шена тӀехь дуьсуш гун верг хир ву хьуна цу Делан Синах адамаш дузон верг“+. 34И суна ган а гира, ас тоьшалла а до Иза Делан КӀант хиларх».

Ӏийсан дуьххьарлера мурдаш

35И хиллачу шолгӀачу дийнахь Яхьъя юха а лаьтташ вара шен мурдех волчу шинца+. 36ТӀехволучу Ӏийсага а хьаьжна, Яхьъяс элира: «ХӀара бу Дала баийтина Ӏахар»+.

37Цуьнан и дешнаш а хезна, Яхьъян ши мурд Ӏийсана тӀаьхьахӀоьттира. 38Юха а хьаьжна, и ши мурд Шена тӀаьхьавогӀу а гина, Ӏийсас хаьттира цаьрга: «Шуна хӀун оьшу?»

Цара элира: «Рабби!», (Иза «Устаз!» бохург ду), «Хьо мичахь Ӏаш ву?»+

39Ӏийсас оцу мурдашка элира: «Соьца дӀа а дуьйлий, хьовса».

Мурдаш Цуьнца бахара. Царна гира И мичахь вехаш ву. И де Ӏийсаца даьккхира цара. ДоьалгӀа сахьт[*] доладеллера цу хенахь. 40Яхьъян дешнаш а хезна, Ӏийсана тӀаьхьахӀоьттинчу шиннах цхьаъ Ӏандар вара. Иза вара ШамӀа-Кипин ваша+. 41Ӏандара, цу сохьта шен ваша ШамӀа схьа а лехна, элира цуьнга: «Тхуна Машахь карийна». (Иза «Дала леррина Къобалвинарг» бохург ду.)+

42Ӏандара шен ваша ШамӀа Ӏийсана тӀевалийра. Ӏийсас, ШамӀе а хьаьжна, элира: «Хьо Юнусан кӀант ШамӀа ву-кх. Хьох хӀинца „Кипа“ эр ду». (Иза «тарх» бохург ду.)+

Пилапах а, НатунаӀилах а Ӏийсан мурдаш хуьлу

43ШолгӀачу дийнахь Ӏийсана Галилай-махка ваха лиира. Ӏийсас, Пилап схьа а лехна, цуьнга элира: «Суна тӀаьхьахӀотта».

44Пилап а вара Ӏандар а, Кипа а схьаваьлла волчу Бет-Саида-гӀалара+. 45НатунаӀил схьа а лехна, Пилапа элира цуьнга: «Мусас товрат тӀехь бинчу хьехамашкахь а, пайхамарша яздинчу тептарш тӀехь а вийцина Хилларг карийна тхуна. Иза ву Юсупан кӀант Ӏийса, Ша Назарт-гӀалара схьаваьлла волу»+.

46Ткъа НатунаӀила элира: «Назартера цхьа а дика хӀума дала а даьллий те?»

Пилапа жоп делира: «ГӀой, хьо-хьуо хьажа», – аьлла.

47+Шена тӀевогӀу НатунаӀил а гина, Ӏийсас элира: «ХӀара ву-кх шеца мекарло а йоцу бакъволу исраилхо»+.

48НатунаӀила хаьттира Ӏийсага: «Со мичахула вевза Хьуна?»

Ӏийсас жоп делира цуьнга: «Хьо инжиран дитта кӀел Ӏаш волуш, Пилап хьоьга кхайкхале дуьйна а, Суна хьо гуш а вара, вевзаш а вара».

49НатунаӀила элира Ӏийсага: «Рабби! Хьо Делан КӀант ву-кх. Хьо ву-кх Исраилан халкъан Паччахь»+.

50Ӏийсас элира цуьнга: «Ас хьо инжиран дитта кӀел гина аларна тийши хьо Сох? Кхин а, цул тӀех гӀуллакхаш а гур ду хьуна». 51+Кхин а элира Ӏийсас: «Баккъалла а боху Ас шуьга: ДӀаеллаелла стигалш а, Адамийн КӀант волчу Суна тӀе охьадуьссуш а, хьаладуьйлуш а Делан маликаш а гур ду шуна»+.

2

Кхана-юьртахьа зуда ялийна меттиг

2^1ТӀаккха кхоалгӀачу дийнахь Галилай-махкара Кхана-юьртахь зуда ялош хӀоттийна той дара. Ӏийсан нана а яра цигахь+. 2Цига кхайкхина бара Ӏийса а, Цуьнан мурдаш а. 3ТӀаккха, той дӀа а дохале, чагӀар чекхдолу а гина, Ӏийсан нанас элира Цуьнга: «ЧагӀар чекхдели-кх кхеран».

4Ткъа Ӏийсас элира: «Нана, Суна тӀе хӀунда дуьллу ахьа и гӀуллакх? Сан хан хӀинца а тӀееана яц»+.

5ТӀаккха ялхошка нанас элира: «Цо шайга де аьлларг дерриг а де».

6Цигахь лаьтташ тӀулгах йина ялх кхаба яра. Цу кхабанаш чу иттех-пхийттех саьхьан барам хиллал хи тарлора. Жуьгташа куьйгийн цӀанонна а, юург лелочу пхьегӀашна а лелош дара и хи+. 7Ӏийсас ялхошка элира: «И кхабанаш хих юза». Цара уьш тӀеххалц хих юьзира. 8ТӀаккха кхин а элира Ӏийсас цаьрга: «Кхаби чуьра чагӀар а доттий, иза той дӀакхоьхьуш волчуьнга кховдаде». Ялхоша чагӀар тӀедаьхьира. 9Той дӀахьочо чагӀарх чам баьккхира. Ткъа и чагӀар хих даьккхина дуй ялхошна бен ца хаьара. ТӀаккха той дӀахьочо зудаялийнарг шена тӀекхайкхира. 10Зудаялийначуьнга цо элира: «Массара а хьалха дика чагӀар ло мала, ткъа нах бехначул тӀаьхьа вониг ло. Ахь дика чагӀар хӀинццалц ма-латтийна?»

11Иштта Галилай-махкара Кхана олучу юьртахь дӀадолийра Ӏийсас тамашийначу гӀуллакхийн билгалонаш гайтар. Шен Делера болу олаллин ницкъ гайтира Цо, тӀаккха тийшира Ӏийсах Цуьнан мурдаш. 12+Цул тӀаьхьа Ӏийса Къапарнаме веара. Цуьнан нана а, Цуьнан вежарий а, Цуьнан мурдаш а баьхкира Цуьнца цига. Масех де даьккхира цара цигахь+.

Делан цӀийнан керт цӀанъяр

13+•«Пасахь» олу жуьгтийн деза де тӀедогӀуш дара. ТӀаккха Ӏийса Ярушалайме веара+. 14Делан цӀийнан керта веача, цигахь Ӏийсана гира стерчий а, уьстагӀий а, кхокхарчий а духкуш берш. Ахчанаш хуьйцуш берш а бара цу кертахь хиъна Ӏаш. 15ТӀаккха тӀийрагех муш а бина, уьш массо а аралаьхкира Ӏийсас шайн уьстагӀашца а, стерчашца а. ГӀопастанаш дӀа а карчийна, ахча хуьйцучеран ахчанаш а охьаэгийра Цо. 16Кхокхарчий духкучаьрга а элира Ӏийсас: «ДӀадаха хӀорш кхузара! Ма диэ Сан Ден цӀийнах йохкаэцаран цӀа!»+

17+ТӀаккха Ӏийсан мурдашна Делан Йозанаш тӀехь яздинарг дагадеара: «Хьан цӀийне болчу хьагамо Сан кийра багабо»+.

18Цунна дуьхьал динан куьйгалхоша элира Ӏийсага: «Иштта хӀума дан хьайн олалла дуй хоуьйтуш хӀун тамашийна билгалонаш гойтур яра Ахь тхуна?»+

19+Ӏийсас жоп делира царна: «Аш хӀара Делан цӀа дохаде, ткъа Ас кхаа дийнахь дина дӀахӀоттор ду иза», – аьлла+.

20ТӀаккха динан куьйгалхоша элира Цуьнга: «ХӀара Делан цӀа шовзткъе ялх шарахь дина дӀахӀоттийна, ткъа Ахь кхаа дийнахь дӀахӀоттор ду иза?»

21Амма Ӏийсас Делан цӀийнах лаьцна бохург Шен дегӀах лаьцна бохург дара. 22Ӏийса веллачуьра денвича, Цуьнан мурдашна Цо аьлла и дешнаш дагадеара. ТӀаккха тийшира уьш Делан Йозанех а, Ӏийсан дашах а+.

Ӏийсана массо а адам девза

23Пасахьан дезачу дийнахь, Ӏийса Ярушалаймехь волуш, Цо деш долчу тамашийначу гӀуллакхийн билгалонаш а гина, дукхахберш тийшира Цунах+. 24Амма Ӏийсас Ша цхьанна а кӀорггера ца вовзуьйтура, хӀунда аьлча Цунна уьш берриш бевзаш а бара, церан дегнаш гуш а дара. 25Цундела Ӏийсага цхьана а адамах лаьцна тоьшаллаш дан оьшуш дацара. Цунна Шена хаьара адамна чохь дерг.

3

Ӏийса а, Нукха-Деми а

3^1Нукха-Деми цӀе йолу парушхойх цхьа стаг вара. Жуьгтийн коьртачу кхеташонан декъашхо вара иза+. 2Нукха-Демис, буьйсанна Ӏийса волчу а веана, элира Цуьнга: «Рабби! Хьо Дала ваийтина устаз вуй хаьа тхуна. ХӀунда аьлча шеца Дела ца хилча, цхьаьнгге а гайталур яц и Ахь гойтуш йолу тамашийначу гӀуллакхийн билгалонаш».

3Ӏийсас жоп делира цуьнга: «Баккъалла а боху Ас хьоьга, адам юха шолгӀа ца кхолладелча, хаалур дац цунна Делан Олалла».

4Нукха-Демис элира Ӏийсага: «Цкъа къанделла адам шолгӀа муха кхоллалур ду? Юха шен ненан кийра а ваьлла, кхоллавала-м ца веза иза?»

5Ӏийсас жоп делира: «Баккъалла а боху Ас хьоьга, нагахь санна адам хих а, Делан Синах а кхолла ца делча, тӀелоцийла дац цуьнан Делан Олалла+. 6Адамийн бераш адамех хуьлу, ткъа Делан бераш Делан Синах бен ца хуьлу. 7Хьо цец ма вала Ас хьайга аьллачух: „Шун шолгӀа кхолладала деза“, – аьлла. 8Делан Са мох санна ду. Иза шена луъучухула лела. Механ гӀовгӀа хеза, ткъа иза мичара богӀу а, мича боьду а ца хаьа. Иштта хуьлу хӀора а Делан Синах кхоллавелларг а».

9«Ткъа иза муха хилало?» – хаьттира Нукха-Демис Ӏийсага.

10Ӏийсас жоп делира цуьнга: «Хьуо исраилхойн Ӏелам стаг воллушехь, иза а ца хаьа-кх хьуна? 11Баккъалла а боху хьоьга, оха тхайна хуург а дуьйцу, тхайна гиначух тоьшалла а до, ткъа аша тхан и тоьшаллаш тӀе ца лоцу. 12Ас шайга лаьттахь долчух аьлча а, шу ца тешча, стигалшкахь долчух лаьцна дийцича, муха тешар ду шу? 13Адамех цхьа а стигалшка хьала а ца ваьлла, Адамийн КӀант бен стигалшкара охьа а ца воьссина+. 14+Яьссачу аренгахь волуш Муса-пайхамаро хьаладаьккхинчу лаьхьанан суьрте терра Адамийн КӀант а ву хьалаваьккхина хила везаш,+
15Цунах тешнарш Дела волчохь хедар доцучу дахаре кхачийтархьама».

16ХӀунда аьлча Шен цхьаъ бен воцу КӀант дӀаваллал дезна Далла хӀара дуьне, муьлхха а Цунах тешнарг, хӀаллак а ца хуьлуш, Ша волчохь долчу хедар доцучу дахаре кхачийтархьама+. 17Дуьненна кхел ян ца ваийтинера Дала Шен КӀант, ткъа Цуьнгахула дуьне кӀелхьардалийтархьама ваийтинера+. 18Цунах тешначунна кхел яц. Ткъа Цунах ца тешначунна кхел йина ю, иза Делан цхьаъ бен воцучу КӀантах цатешарна+. 19Кху дуьнен чу Делах йолу серло яьржина, амма адамашна серлонал бода беза, шаьш до гӀуллакхаш Далла хьалха вон долу дела+. 20ХӀунда аьлча хӀора вон дечунна серло ца еза, иза серлонга а ца воьду, шен вон гӀуллакхаш гучу ца далийтархьама+. 21Ткъа Делах долчу бакъдолчуьнца вехаш верг серлонга волу, ша деш долу гӀуллакхаш Делан гӀоьнца деш хилар гайтархьама.

Ӏийса а, Яхьъя-пайхамар а

22Цул тӀаьхьа Ӏийса а, Цуьнан мурдаш а ЯхӀуд-махка баьхкира. Уьш цигахь, адамаш хих чекхдохуш, севцира+. 23Цу хенахь Яхьъя а вара нах хих чекхбохуш. Шалейм олучу меттигна гена йоцучу Ӏейнан-юьртахь дара иза. Цигахь алссам хи дара, цундела наха шаьш Яхьъяга хих чекхбохуьйтура, 24+хӀунда аьлча цу хенахь Яхьъя хӀинца а набахти чу воллаза вара+.

25Яхьъян мурдашна а, жуьгтийн динан куьйгалхочунна а юкъахь къовсам хилира. И къовсам баьллера хица цӀано яран хьокъехь дино тӀедиллина долчух+. 26ТӀаккха, Яхьъяна тӀе а баьхкина, цара элира: «Устаз, хьо Йорданан вукху агӀор волуш, хьоьца хилла волу, ахь Шех тоьшалла динарг а ву-кх нах хих чекхбохуш. Ткъа массо адам Цунна тӀеоьхуш ду»+.

27Яхьъяс жоп делира: «Адамо хӀумма а шена тӀелаца йиш яц, нагахь санна иза цунна стигалшкара Дала делла дацахь+. 28+Шу шаьш а теш дар-кх ас шуьга аьллачунна: „Со Дала леррина Къобалвинарг вац. Со Цунна хьалхара некъ кечбан ваийтина Дала“+. 29Нускал а далийначун долахь хуьлу, ткъа зудаялийначун доттагӀа а хуьлу зудаялийначунна уллохь Ӏаш, цунна хьалхара гӀуллакх а деш. Хазахетарх вуьзна хуьлу иза, зуда ялийна волу шен доттагӀа чувогӀуш, цуьнан аз хезча. И сан хазахетар хӀинца кхочушхилла+. 30Иза вазвала веза, ткъа со лахвала веза».

31Лакхара ОхьавогӀург массарал а лакхара ву. Кху Лаьттара ваьлларг Лаьттара ву, цо Лаьттахь долчух лаьцна дуьйцу. Ткъа стигалара Веанарг массарал а лакхара ву. 32Шена гиначух а, хезначух а тоьшалла до Цо, ткъа Цуьнан тоьшаллаш цхьаммо а тӀе ца лоцу. 33Цуьнан тоьшаллаш тӀелаьцначо шен мухӀар тохарца чӀагӀдо Дела бакъхилар+. 34ХӀунда аьлча Ша Дала Ваийтинчо Делан дешнашца дуьйцу, Дала иза барам боццуш Шен Сих вуьзна дела. 35+Дена Шен КӀант веза. Цо массо а хӀума Шен КӀентан кара дӀаделла+. 36КӀантах тешачунна Дела волчохь хедар доцу дахар хир ду. Ткъа КӀантана муьтӀахь ца хуьлучунна цкъа а гур дац и дахар, амма Делан оьгӀазло а йолуш ю цунна тӀехь[*]+.

4

Ӏийса а, шамранхойн зуда а

4^1Шена тӀаьхьахӀуьтту мурдаш а, шаьш хих чекхбохуьйту нах а Яхьъяна тӀаьхьахӀиттинчарал совбовлар парушхошна хааделлий хиъча, Ӏийсас ЯхӀуд-мохк битира. 2Ткъа нах хих чекхбахар Ӏийсас Ша ца дора, иза Цуьнан мурдаша дора+. 3Ӏийса, ЯхӀуд-мохк битина, юха а Галилай-махка вахара+. 4ТӀаккха Шамран-махкахула чекхвала дезара Цуьнан+. 5+Иштта Ӏийса Шамран-махкара Суьхьар олучу юьрта кхочу. Якъуба шен кӀантана Юсупна деллачу лаьттана юххехьа яра и юрт+. 6Цигахь Якъуба яьккхина гӀу яра. Иштта, некъ а бина, кӀад а велла, оцу гӀуна уллохь хиъна Ӏаш вара Ӏийса. Иза де юккъе дахана хан яра. 7Цу гӀуна чуьра хи схьаэца цхьа шамранхойн зуда еара. Ӏийсас элира цуьнга: «Мала хи лохьа Суна».

8Цу хенахь Ӏийсан мурдаш яа хӀума эца юьрта баханера. 9+Шамранхочо Ӏийсага элира: «Хьо жуьгти воллушехь, соьга, шамранхочуьнга, хи хӀунда доьху Ахь?» (Цу хенахь жуьгтийн шамранхошца уьйр яцара[*].)

10Ӏийсас иштта жоп делира цуьнга: «Дала дина дика а хьайна довзахьара, хьайга хи доьхург мила ву а хаьахьара, ахь-айхьа доьхур дара Цуьнга хи. Ткъа Цо хьуна „дийна долу хи“ лур дара»+.

11ТӀаккха цу зудчо элира: «Эла, Хьан и хи схьаэца пхьегӀа а ма яц, ткъа хӀара гӀу кӀорга а ма ю. Мичара ду Хьоьгахь „дийна хи“? 12Хьо хӀун, вайн дел Якъубал а лакхара ву, цо ша а, цуьнан кӀенташа а, цуьнан хьайбанаша а хи мийлина хилла йолу хӀара гӀу тхуна елла волчу?»

13Ӏийсас элира цуьнга: «ХӀара хи мелларг юха а хьаглур ву, 14ткъа Аса шена лун долу хи мелча, иза цкъа а хьаглур вац. Амма Ас лур долу хи стагана чохь, Дела волчохь хедар доцучу дахаре доьдучу хин хьоста а хилла, дӀахӀуттур ду»+.

15Зудчо элира Ӏийсага: «Эла, лохьа суна и Айхьа дуьйцу хи, со хьогах ца хилийта а, со кхуза хӀара хи кхехьа ца эхийта а».

16Ӏийсас зудчуьнга элира: «Яло, хьайн майра а валош, юха схьайола кхуза».

17Зудчо жоп делира: «Сан майра вац».

«Нийса боху ахь, хьан майра вац. 18ХӀунда аьлча хьан пхи майра хилла, ткъа хӀинца хьоьца Ӏаш верг хьан майра вац. Иза нийса элира ахьа», – элира Ӏийсас.

19ТӀаккха зудчо элира: «Эла, го суна Хьо пайхамар хилар+. 20Тхан дай Далла Ӏибадат дан кху лам тӀе богӀура, ткъа аша и Ӏибадат дан деза меттиг Ярушалаймехь ю боху»+.

21Ӏийсас элира цуьнга: «Тешалахь Сох, зуда. ТӀейогӀуш ю и зама, адамаша шаьш Дена до Ӏибадат я кху лам тӀехь а, я Ярушалаймехь а дан ца дезаш. 22Шуна-м шайна а ма-дарра ца хаьа, шаьш Хьанна Ӏибадат до. Ткъа тхуна хаьа тхаьш Хьанна Ӏибадат до, хӀунда аьлча кӀелхьардовлар жуьгташкара ма ду+. 23Амма тӀейогӀуш ю и зама, тӀееана а яьлла иза, шаьш баккъалла а Дена Ӏибадат дечу наха, синца а, бакъдолчуьнца а Ӏибадат деш. ХӀунда аьлча иштта Ӏибадат дийраш лоьху Шена Дас+. 24Дела Ша а Са ду. Цундела Цунна Ӏибадат деш болчара синца а, бакъдолчуьнца а Ӏибадат дан деза»+.

25Зудчо элира Цуьнга: «Суна хаьа Машахь вогӀур вуй». – (Иза «Дала леррина Къобалвинарг» бохург ду). – «Ша веача, Цо дерриге а хьоьхур ду тхуна»+.

26Ӏийсас элира: «Хьоьца къамел деш волу Со ву-кх И Къобалвинарг»+.

27Цу хенахь Цуьнан мурдаш схьабаьхкира. Уьш цецбевллера, Ӏийсас зудчуьнца къамел деш шайна гича. Делахь а мурдех цхьаммо а ца хаьттира Цуьнга: «Хьуна хӀун лаьа?» я: «Ахь стенах лаьцна къамел до оцу зудчуьнца», – аьлла. 28ТӀаккха, шен хи кхоьхьу кхаба а йитина, юьрта а яхана, оцу зудчо нахе элира:

29«ГӀой, хьовсал, ас сайн дахарехь мел динчух лаьцна соьга схьадийцинчу Стаге. Дала леррина Къобалвинарг-м вац те Иза?»

30Юьртара ара а бевлла, и нах Ӏийсана тӀе бахара. 31Цу хенахь мурдаша дехар дира Цуьнга: «Рабби, хӀума яахьа!» – аьлла.

32Ткъа Ӏийсас элира цаьрга: «Шуна хӀун ю а ца хууш йолу яа хӀума ю Соьгахь».

33ТӀаккха мурдаша вовшашка элира: «Цхьаммо яа хӀума-м ца еана те Кхунна?»

34Ӏийсас элира цаьрга: «Сан кхача бу Со Ваийтинчун лаам кхочушбар а, Цуьнан гӀуллакх чекхдаккхар а+. 35Ялта дӀадуьйчу хенахь: „Кхин а цхьа биъ бутт баьлча, ялта хьокху хан тӀейогӀур ю вайна“, – ца олу аша? Иштта Аса а боху шуьга: шайн бӀаьргаш дӀа а беллий, кхаш тӀе хьовсал, ма кхиъна и ялта хьакха хӀинца+. 36Ялта хьокхучо шена догӀург схьаоьцу, Дела волчохь хедар доцучу дахаре стом а гулбеш, ялта дӀадуьйчунна а, хьокхучунна а цхьаьна хазахетар хилийтархьама+. 37ХӀунда аьлча нийса боху кицано: „Цхьаммо ялта дӀадоь, вукхо хьокху“. 38Аша шаьш къа ца хьегначу кха тӀе ялта хьакха дахийтина Аса шу. Кхечара къахьегна, ткъа аша цара къахьегначу кха тӀера ялта гулдина».

39Цу гӀалара дуккха а шамранхой тийшира Ӏийсах, оцу зудчо шайга тоьшалла а деш: «Сайн дахарехь ас мел динчух лаьцна схьадийцира Цо соьга», – аьлла дела. 40Цундела Ӏийса волчу баьхкира и шамранхой. Цара, шайца саца аьлла, дийхира Ӏийсага. ТӀаккха Ӏийса шина денна цаьрца сецира. 41Ӏийсан дош бахьана долуш кхин а, хьалхачул а сов, нах тийшира Цунах. 42Ткъа цу зудчуьнга цара элира: «Хьалха ахь дийцарна тийшира тхо. ХӀинца тхуна тхаьшна а Цо дуьйцург хезна а дела, и Стаг баккъалла а дуьне кӀелхьардоккхург вуй го а дела, теша тхо Цунах»+.

Хьаькаман кӀант туовар

43И ши де чекхдаьлча, Ӏийса, цигара ара а ваьлла, Галилай-махка вахара. 44+ХӀунда аьлча Ӏийсас Ша тоьшалла дира, пайхамарийн шаьш схьабаьллачу махкахь сий ца до аьлла+. 45+Ӏийса Галилай-махка веача, галилайхоша а тӀеийцира Иза. ХӀунда аьлча царна гинера Ярушалаймехь дезачу дийнахь Ӏийсас дина гӀуллакхаш. Галилайхой а баханера цу Пасахь-дийнахь Ярушалайме+. 46+Иштта Ӏийса юха а Галилай-махкара Кхана олучу юьрта веара, Ша цкъа хих чагӀар дина хиллачу меттиге. Цу хенахь Къапарнамехь цхьа стаг вара, ша паччахьан белхало а волуш. Цуьнан кӀант цомгуш вара+. 47Ӏийса ЯхӀуд-махкара Галилай-махка веана аьлла, хезира цу стагана. ТӀаккха, Ӏийсана тӀе а веана, цу стага дийхира Цуьнга, шеца дӀа а веана, и кӀант туовар. ХӀунда аьлча и кӀант вала герга вара. 48ТӀаккха Ӏийсас цу стаге элира: «Я тамашийначу гӀуллакхийн билгалонаш, я Ӏаламаташ ца гича, тешар дац-кх шу Сох»+.

49Ткъа цу стага дийхира Ӏийсага: «Эла, сан кӀант велла дӀавалале, тӀеволахьа!» – аьлла.

50Ӏийсас элира цуьнга: «ДӀагӀо, хьан кӀантана гӀоле ю».

Ӏийсас аьллачух теша а тешна, и стаг дӀавахара. 51Иза цӀа воьдуш, дуьхьалбогӀучу леша: «Хьан кӀантана гӀоле ю», – элира. 52Стага хаьттира цаьрга: «Маца хена дуьйна гӀоле хила йолаелира кӀантана?»

Леша жоп делира: «Селхана, делкъахенахь, цхьа сахьт даьлча, дагар дӀаделира цуьнан», – аьлла.

53ТӀаккха хиира кӀентан дена, иза шега Ӏийсас: «Хьан кӀантана гӀоле ю», – аьллачу хенахь хиллий. ТӀаккха и стаг а, цуьнан цӀахь мел берш а тийшира Ӏийсах+.

54Иштта, Ша ЯхӀуд-махкара Галилай-махка веача, шолгӀа а тамашийначу гӀуллакхийн билгало гайтира Ӏийсас+.

5

Бет-Хьасда Ӏомана уллохь стаг туовар

5^1Цул тӀаьхьа Ярушалаймехь жуьгтийн цхьа деза де даздеш дара. Ӏийса а веара цига. 2Ярушалаймехь УьстагӀийн ков олучу меттехь баьккхина луьйчу цхьа Ӏам бу. Цунах Ӏебархойн маттахь Бет-Хьасда[*] олу. Цу Ӏомана гонах лаьтташ бӀогӀамийн пхи могӀа бара, тӀехула тиллина тхов а болуш+. 3-4Оцу Ӏомана тӀедоьлхучу некъаш тӀехь Ӏохкуш Ӏаламат дукха цомгуш болу нах хуьлура. Царна юкъахь бара бӀаьрзенаш, астагӀнаш, заьӀапнаш[*]. 5Иштта, ткъе берхӀитта шарахь шен цамгаро хьийзош волу цхьа хьенех а вара цигахь. 6И стаг цигахь Ӏуьллуш а гина, иза дукха хенахь дуьйна цомгуш вуйла а хиъна, Ӏийсас хаьттира цуьнга: «Могуш хила лаьий хьуна?»

7Ткъа цомгушчо элира Ӏийсага: «Эла, Ӏома чуьра хи, меттах а даьлла, дӀасадаьржачу хенахь со цу чуваккха цхьа а вац-кх сан. Ткъа со хи чувала воллучу хенахь, кхин цхьаъ сол хьалха волу-кх».

8Ӏийсас элира цомгушчуьнга: «ХьалагӀатта, хьайн мотт-гӀайба схьа а эций, дӀаволало»+.

9И стаг, цу сохьта туо а велла, шен мотт-гӀайба схьа а эцна, дӀаволавелира. Иза Далла леринчу шоьтан дийнахь дара. 10+Цундела динан куьйгалхоша цамгарх товеллачуьнга элира: «Тахана Далла лерина шоьтан де ду, хьайн мотт-гӀайба дӀабаккха а бакъо ма яц хьан»+.

11Ткъа цо жоп делира яхӀудхошка: «И со Товинчо элира-кх соьга: „Хьайн мотт-гӀайба схьа а эций, дӀаволало“».

12ТӀаккха цара хаьттира товеллачуьнга: «Мила ву хьоьга, мотт-гӀайба схьа а эций, дӀаволало аьлла и Стаг?»

13Ткъа товеллачунна Иза мила ву ца хаьара. ХӀунда аьлча, кхузахь адам алссам хиларна, аьтту а баьлла, Ӏийса къайлавелира. 14Цул тӀаьхьа и стаг Делан цӀийнан кертахь а карийна, Ӏийсас элира цуьнга: «ХӀинца хьо цамгарх товелла, ткъа кхин къинош ма летаделахь, хьайна кхин цул а вониг ца хилийтархьама».

15ТӀаккха цу стага, вахана, динан куьйгалхошка ша Товинарг Ӏийса вуй дӀахаийтира. 16Цундела, Ӏийсас и стаг туовар Далла лерина шоьтан дийнахь дина аьлла, динан куьйгалхой Ӏийсана дуьхьалбевлира+. 17Ткъа Ӏийсас элира цаьрга: «Сан Дас тахханалц а болх беш бу, Аса а бо и болх».

18Ӏийсас иза аларна, Иза вен кхин а чӀогӀа тӀаьхьабевлира динан куьйгалхой. ХӀунда аьлча Далла лерина шоьтан де ца лерина а ца Ӏаш, Делах Шен Да ву а аьлла, Ша Делаца вуьстинера Ӏийсас+.

КӀентан олалла

19Ткъа Ӏийсас жоп делира царна: «Бакъдерг боху Ас шуьга, Шен Дас дийриг гуш ца хилча, Шеггара хӀумма а дойла дац КӀентан. ХӀунда аьлча Шен Дас дийрриг до КӀанта а. 20Дена Шен КӀант веза, цундела Ша мел дийриг дерриг а гойту Дас КӀантана. Шу цец а дохуш, кхин а сов гӀуллакхаш гойтур ду Дас Цунна+. 21ХӀунда аьлча Шен Дас белларш денбаре терра, иштта КӀанта а Шена луъург денво+. 22Адамашна тӀехь кхел яр, Ша а ца деш, Шен КӀентан кара дӀаделла Дас,+
23массаьрга а, Да лоручу тайпана, КӀант а ларийтархьама. ХӀунда аьлча КӀант ца лоручо Иза ваийтина волу Да а ца лору+.

24Бакъдерг боху Ас шуьга: Сан даше ладугӀуш а, Со Ваийтинчух тешаш а волчун Дела волчохь хедар доцу дахар ду. Къематан дийнахь царна тӀехь кхел яц, ткъа, беллачуьра ден а белла, Делаца долчу бакъдолчу дахаре кхаьчна уьш+. 25Бакъдерг боху Ас шуьга: тӀейогӀуш ю и зама, тӀекхаьчна а яьлла, беллачарна Делан КӀентан аз а хезар долуш, и хезнарш ден а лур болуш+. 26ХӀунда аьлча Ден а Ша-Шена чохь дахар хиларе терра, иштта Шен КӀантана а делла Цо Ша-Шена чохь дахар хилар+. 27Иза Адамийн КӀант волу дела, кхел ян а бакъо елла Дала Цуьнан кара+.

28Цец ма довлалаш цунах, хӀунда аьлча тӀейогӀуш ю и зама, кешнаш чохь болчу массарна а Делан КӀентан аз хезар долуш+. 29+ТӀаккха, ден а белла, арабевр бу уьш. Царах дика гӀуллакхаш динарш Дела волчохь хедар доцучу дахаре гӀур бу. Ткъа шайн дахарехь вон гӀуллакхаш динарш шайна кхел яйта денлур бу+. 30Айса-Сайгара хӀумма а дан йиш яц Сан. Аса, Сайна ма-хаззара, кхел йо, и Сан кхел бакъ а ю. ХӀунда аьлча Аса Сайн лаам ца лоьху, амма Со Ваийтинчу Ден лаам кхочушбо»+.

Ӏийсах тоьшалла дар

31«Нагахь санна Аса-Айса Сайх тоьшалла дахь, и Сан тоьшалла кхоччуш дац+. 32Сох тоьшалла дийриг Кхин ву. Цо Сох деш долу и тоьшалла бакъ дуйла хаьа Суна. 33+Аша Яхьъяна тӀе нах бахийтира, ткъа цо билггал долчу бакъдолчух тоьшалла дира+. 34Адамо дина тоьшалла оьшуш вац Со-м, амма шу кӀелхьардовлийта боху Аса шуьга хӀара. 35Яхьъя богуш а, къегаш а болу стогар санна вара шуна. Ткъа шуна кӀеззиг йолчу ханна цуьнан серлонгахь хазахетар хила лиира+. 36Амма Сан тоьшалла Яхьъян тоьшаллел а сов ду. ХӀунда аьлча Аса дан дезаш а долчу, Аса деш а долчу, Суна Сан Дас деллачу цу гӀуллакхаша до Сох тоьшалла Сан Дас Со ваийтина хиларх+. 37+Со ваийтина волчу Сан Дас до Сох тоьшалла. Шуна-м я Цуьнан аз а ца хезна, я Цуьнан сибат а ца гина. 38Я Цуьнан кхаъ а шун даг чохь ца лаьтта, Цо Ваийтинчух шу ца теша дела. 39Делан Йозанаш толлу аш, уьш шаьш теллича, Дела волчохь хедар доцучу дахаре кхочур ду моьттуш. Ткъа Делан Йозанаша Сох тоьшалла ма-до+. 40Амма шуна ца лаьа Суна тӀаьхьахӀитта, шайна Дела волчохь хедар доцу дахар хилийта.

41Адамашкара сий дар ца оьшу Суна+. 42Амма Суна девза шу, шун дегнаш чохь Деле хила ма-безза безам боцийла а хаьа. 43Со Сайн Ден цӀарах веана воллушехь, тӀе ца оьцу аша. Ткъа цхьа кхиверг шен цӀарах веача, иза тӀеоьцур ву аша+. 44Муха тешар ду шу, цхьаммо шайн сий дича, аша иза хазахетарца тӀеоьцуш хилча? Ткъа цхьаъ бен воцучу Делера сий аша ца лоьху+. 45Ма мотталаш Ас шу Далла хьалха бехке дийр ду. Шу бехке дан Муса-пайхамар хир ву, цунах дегайовхо йолуш Ӏаш долчу шуна. 46Шаьш Муса-пайхамарах тешаш хилча, Сох а тешар дара шу, хӀунда аьлча Сох лаьцна яздинера цо+. 47Амма нагахь санна цуьнан йозанех а шу ца тешча, Сан дешнех муха тешар ду шу?»

6

Пхи эзар стаг вузор

(Маттай 14:13-21; Марк 6:30-44; Лака 9:10-17)

6^1•Цул тӀаьхьа Галилай-Ӏоман дехьа болчу берда тӀе вахара Ӏийса. Цу Ӏомах Тхьабара-Ӏам олу кхечу тайпана. 2Дукха адам тӀаьхьахӀоьттира Ӏийсана, хӀунда аьлча царна гина хилла Цо цомгушчарна тӀехь йина тамашийначу гӀуллакхийн билгалонаш. 3Цкъа, лам тӀе а ваьлла, цигахь Шен мурдашца Ӏаш вара Иза. 4Ткъа тӀедогӀуш дара «Пасахь» олу деза де+. 5Юхахьаьжча, Ӏийсана гира Шена тӀаьхьахӀоьттина догӀу дукха адам. ТӀаккха Пилапе хаьттира Цо: «И адамаш дузо бепиг мичара оьцур дара вай?» – аьлла+.

6Иза Пилап зерхьама элира Ӏийсас, ткъа Цунна Шена хаьара Ша дан леринарг.

7«Царна хӀоранна кӀез-кӀеззиг бепиг кхачийта а, ши бӀе динари ахча а тоьур дац-кх», – аьлла, жоп делира Пилапа.

8Ткъа Цуьнан мурдех цхьаммо, ШамӀа-Кипин вашас Ӏандара, элира Ӏийсага:+

9«Кхузахь цхьа кӀант ву, цуьнгахь мекхан демах бина пхи хьокхам а, ши чӀара а бу. Амма цунах хӀун хир ю кху халкъана?»

10ТӀаккха Ӏийсас элира: «Охьаховшабе и нах». Иза йоккха меттиг яра, хьалаяьлла дуккха а буц а йолуш. Цу тӀе пхи эзар стаг охьахиира. 11Ӏийсас, и бепиг схьа а эцна, Далла хастам а бина, мурдашка дӀакховдийра, ткъа цара иза охьахевшинчарна дӀадийкъира. Иштта царна деззачул чӀерий а дийкъира+. 12Нах буьзначул тӀаьхьа, Ӏийсас Шен мурдашка элира: «Йисина юьхкаш схьагулъе, цхьа а хӀума эрна ца дайта».

13ТӀаккха и нах яа хӀума йиъна бевлча, царах йисина йолу оцу мекхан деман пхеа баьпкан юьхкаш схьа а гулйина, мурдаша шийтта тускар дуьзира. 14Цул тӀаьхьа, Ӏийсас йина тамашийна гӀуллакхан билгало а гина, наха олура: «ХӀара ву-кх и дуьнен чу ван веза бакъволу Пайхамар»+.

15Ткъа нах, схьа а баьхкина, Шех паччахь вархьама Ша схьалаца бохкий а хиъна, Ӏийса юха а Ша цхьаъ лам тӀе дӀавахара.

Ӏийса хи тӀехула дӀавоьду

(Маттай 14:22-33; Марк 6:45-52)

16•ТӀаккха суьйре тӀееача, Ӏийсан мурдаш Ӏам тӀе баха чубиссира. 17Хинкеман чу а хиъна, Ӏоман вукху агӀор йолчу Къапарнам олучу гӀала баха бевлира уьш. Бода а боьллера, амма Ӏийса хӀинца а схьа ца веанера. 18ЧӀогӀа мох баларна, хӀорд карзахбаьллера. 19Иштта мурдаша, хӀорда тӀехула дӀабоьлхуш, пхи чаккхарма гергга некъ бира. ТӀаккха, шайн хинкеманна тӀекхоччуш волу, хин тӀехула гӀаш вогӀу Ӏийса гира царна. Уьш кхерабелира. 20Ткъа Ӏийсас элира цаьрга: «Со ву шуна иза! Ма кхера!»

21Ӏийса хинкеманна чуваккха бохкуш бара мурдаш, ткъа хинкема цу сохьта хӀорш тӀебоьлхуш болчу хин йисте кхечира.

Ӏийса ду дахаран бепиг

22ШолгӀачу дийнахь Ӏоман вукху агӀор гулбеллачу нахана гира и цхьаъ бен хинкема цигахь ца хилар а, Ӏийса Шен мурдашца цу хинкеман чу ца валар а. Ткъа мурдаш, Ӏийсах дӀа а къаьстина, хинкеман чохь шаьш дӀабахара. 23ТӀаккха Везачу Эло хастам бина, Дала беркате дина бепиг наха диинчу метте, кхин а хинкеманаш кхечира Тхьабара-гӀала олучу меттигера. 24ТӀаккха нахана кхузахь я Ӏийса а, я Цуьнан мурдаш а цахилар гира. Уьш, Ӏийса лоьхуш, хинкеманаш чу а хевшина, Къапарнаме баьхкира. 25Ткъа шаьш кхаьчначу Ӏоман дуьхьаларчу берда тӀехь Ӏийса шайна карийча, цара элира Цуьнга: «Рабби! Хьо маца кхаьчна кхуза?»

26Ӏийсас жоп делира царна: «Бакъдерг боху Ас шуьга: Шайна тамашийначу гӀуллакхийн билгалонаш гарна ца лоьху аша Со, ткъа шаьш бепиг а диъна дузарна лоьху. 27Кху дуьнен чуьра телхар болчу кхачанна къа ма хьега. Амма шаьш Дела волчохь хедар доцучу дахаре кхачош болу, Адамийн КӀанта шайна лур болу кхача лаха, хӀунда аьлча Дала Шен мухӀар таӀорца тоьшалла до Цунах»+.

28ТӀаккха наха Ӏийсага хаьттира: «Муха лела деза те тхо, Далла лерина гӀуллакхаш кхочушдархьама?»

29Ӏийсас жоп делира царна: «Далла лерина гӀуллакх кхочушдар ду Дала Ваийтинчух шу тешаш хилар»+.

30ТӀаккха цара Ӏийсага элира: «ХӀун тамашийначу гӀуллакхийн билгало гойту Ахь тхуна, и ган а гина, тхо Хьайх тешийтархьама? ХӀун гойтур дара Ахь+? 31+Тхан дайша яьссачу аренгахь стигалан кхача биъна, яздина ма-хиллара:

„Стигалшкара доссийна бепиг делира царна даа“»+.

32ТӀаккха Ӏийсас элира цаьрга: «Муса-пайхамаро ца делла шуна стигалшкара охьадаийтина бепиг, амма Сан Дас луш ду и бакъдолу стигалшкара охьадоуьйту бепиг. 33ХӀунда аьлча Делан бепиг ду, стигалшкара охьа а догӀуш, дуьненна дахар а луш долу бепиг».

34ТӀаккха наха элира Ӏийсага: «Эла, лохьа тхуна иштта бепиг гуттар а!»+

35Ткъа Ӏийсас элира цаьрга: «Со дахаран бепиг ду шуна. ХӀунда аьлча Суна тӀевогӀург цкъа а мацлур вац, Сох тешаш верг цкъа а хьаглур вац+. 36Амма Ас аьлла шуьга: Со шуна гушшехь, шу Сох ца теша. 37Сан Дас Суна луш мел дерг Суна схьакхочур ду, ткъа Сайна тӀевогӀург Ас дӀаэккхор вац+. 38ХӀунда аьлча стигалшкара схьа Сайн лаам кхочушбан веана вац Со, ткъа Со Ваийтинчун лаам кхочуш бан веана ву+. 39Со Ваийтинчун иштта лаам бу: Цо Суна деллачу синойх Ас цхьа а ца дайар, амма тӀаьхьарчу дийнахь и синош Ас дендар+. 40ХӀунда аьлча Сан Ден лаам бу, хӀора а, Со КӀант хилар а гуш, Сох тешнарг Дела волчохь хедар доцучу дахаре кхачор. Денвийр а ву Ас иза тӀаьхьарчу дийнахь»+.

41«Со стигалара охьадоьссина бепиг ду», – Ӏийсас аларна, Цунна реза боцуш, хамталлаш ян буьйлабелира яхӀудхой. 42ТӀаккха цара хоьттура вовшашка: «Вайна девзаш долчу оцу ден-ненан, оцу Юсупан кӀант Ӏийса вац Иза? Ткъа хӀинца Цо и муха олу те: „Со стигалшкара веана“?»+

43ТӀаккха Ӏийсас элира цаьрга: «Хамталлаш ма е вовшашлахь. 44Цхьаннан а вогӀийла дац Суна тӀе, Со ваийтинчу Дас иза тӀе ца оьзча. Ткъа Аса иза денвийр ву тӀаьхьарчу дийнахь+. 45+Пайхамарийн цхьана тептар тӀехь яздина ма-ду: „Берриш а Дала Ӏамор бу“, – аьлла. ХӀора, Дас бохург а хезна, цунах кхетта верг вогӀу Суна тӀе+. 46Иза дац ша Делера воцучу цхьанна Да гина бохург. Ша Делера волчу Цунна гина Да+. 47Бакъдерг боху Ас шуьга: Тешаш волчун хир ду Дела волчохь хедар доцу дахар. 48Со дахаран бепиг ду. 49Шун дайша яьссачу аренгахь стигалара кхача биира, ткъа уьш белла. 50ХӀара бепиг стигалшкара охьадогӀу, муьлхха а и диънарг ца валийтархьама. 51Со стигалара охьадеана дахаран бепиг ду. И бепиг дуучун цкъа а хедар доцу дахар хир ду. Ткъа Ас лун долу бепиг Сан дегӀ ду, дуьненан адамийн дахарх Ас дӀалур долу»+.

52ТӀаккха вовшашца къийса хӀиттира яхӀудхой. Цара бохура: «Вайга Шен дилха муха доуьйтур ду Цо?»

53Ткъа Ӏийсас элира цаьрга: «Баккъалла а боху Ас шуьга: Нагахь аша Адамийн КӀентан дилха а ца даахь, Цуьнан цӀий а ца малахь, дахар хир дац шуна чохь+. 54Сан дилха а дууш, Сан цӀий а молуш волчун Дела волчохь хедар доцу дахар хир ду. Иза Ас денвийр а ву тӀаьххьарчу дийнахь. 55ХӀунда аьлча Сан дилха а бакъболу кхача санна ду, Сан цӀий а бакъдолу малар санна ду. 56Сан дилха а дууш, Сан цӀий а молуш верг Соьца вехаш ву, ткъа Со цуьнца вехаш ву+. 57Дийна волуш волчу Дас Со ваийтарна, Со а ву Деца доьзна дахар долуш. Иштта Сох кхача бууш волчун а Соьца доьзна дахар хир ду. 58ХӀара стигалшкара охьадеана бепиг ду. Шун дайша диъначу баьпках тера дац иза. Иза дуъушехь, уьш беллера. Ткъа хӀара бепиг дууш верг Дела волчохь даим а вехар ву».

59И къамел дира Ӏийсас Къапарнамехь гуламан цӀа чохь, Ша нахана хьехамаш беш.

Дела волчохь хедар доцу дахар луш долу дешнаш

60И хьехамаш хезначу Ӏийсан мурдех дукхахболчара элира: «Хала ду и дош. Хьаьнга ладогӀало цуьнга?»

61Амма Шен мурдаша реза боцуш гӀам-гӀим дойла Шен даг чохь хууш волчу Ӏийсас элира: «ХӀокху дешнаша а вас йо шуна? 62Нагахь Адамийн КӀант Ша хьалха хиллачу юхавоьрзуш шайна гича, хӀун хетар ду те шуна+? 63Делан Сино дахар ло, ткъа адаман дилханах цхьа а пайда бац. Ас шуьга аьллачу дешнашна чохь са а, дахар а доллу+. 64Амма шуна юкъара цхьаберш тешаш бац».

ХӀунда аьлча Ӏийсана хьалххе дуьйна а хаьара муьлш бу Шех цатешарш а, Шена тешнабехк хьан бийр бу а+. 65ТӀаккха кхин а элира Ӏийсас: «Цундела аьллера Ас шуьга, цхьа а валур вац Суна тӀе, нагахь санна Сан Дас иза цунна делла дацахь».

66Цу хенахь дуьйна Ӏийсан дукхах болу мурдаш Цунах дӀакъаьстира, кхин Цуьнца а ца лелаш. 67ТӀаккха Ӏийсас Шен шийтта мурде элира: «Шуна а лаьий те дӀакъаста?»

68+Ткъа ШамӀа-Кипас жоп делира Цуьнга: «Веза Эла, хьанна тӀегӀур дара тхо? Хьоьгахь ма-ду Дела волчохь хедар доцучу дахаран дешнаш. 69Теша а тешна, Хьо Дала Вазвинарг вуй хиира тхуна»+.

70Ӏийсас жоп делира царна: «Ас хаьржина вацара шу шийтта? Амма шуна юкъара цхьаъ иблис ду»+.

71Цо и элира ШамӀа-Искархочун кӀантах ЯхӀудах лаьцна. ХӀунда аьлча шийттаннах цхьаъ воллушехь, цо тӀаьхьо тешнабехк бийр болуш бара Ӏийсана+.

7

Ӏийсан вежарийн Цунах цатешар

7^1Цул тӀаьхьа Галилай-махкахула лелаш вара Ӏийса. ЯхӀуд-махкахула лела ца лаьара Цунна, цигара динан куьйгалхоша Ша вен лоьхий хууш+. 2+ТӀедогӀуш дара Кхалорийн деза денош[*]+.

3ТӀаккха Ӏийсан вежарша элира Цуьнга: «Кхузара дӀа а валий, ЯхӀуд-махка гӀохьа, Айхьа деш долу гӀуллакхаш Хьайн мурдашна а гайтархьама+. 4ХӀунда аьлча ша гӀаравала лууш волчу цхьаммо а ша деш долу цхьа а гӀуллакх къайлаха ца до. Нагахь Айхьа иштта гӀуллакхаш деш хилча, дуьненна а Хьо вовзийта».

5ХӀунда аьлча Ӏийсан вежарий а бацара Цунах тешаш.

6Цунна дуьхьал Ӏийсас элира цаьрга: «Сан хан хӀинца а тӀе ца кхаьчна, ткъа шун хан гуттара а ю+. 7Кху дуьненна шу ца деза бахьана дац. Ткъа Со ца веза адамашна, Ас церан гӀуллакхаш зуламе ду аьлла, тоьшалла до дела+. 8Шу гӀо шайна и деза де даздан. Сан хан хӀинца а тӀе ца кхаьчна дела, Со ца воьду цига[*]».

9Цаьрга иза а аьлла, Ӏийса Галилайхь висира.

Дезачу дийнахь Ӏийса Ярушалайме вахар

10Амма Шен вежарий и деза де даздан дӀабахча, Ӏийса а вахара цига, Ша ца гойтуш, къайлаха. 11Цу дезачу дийнахь динан куьйгалхой Иза лоьхуш бара. Цара хоьттура: «Мичахь ву Иза?» – бохуш. 12Нахана юкъахь дукха хабарш дара Ӏийсах лаьцна хезаш. Цхьаболчара: «Иза дика стаг ву», – олура, ткъа кхечара: «ХӀан-хӀа вац, Цо нах лебо», – олура. 13Делахь а динан куьйгалхойх шаьш кхерарна, цхьаммо а къайлаха бен ца дуьйцура Цунах лаьцна+.

14Амма деза денош юккъе дахханчу хенахь Ӏийсас, Делан цӀийнан керта а вахана, хьехамаш бира. 15Динан куьйгалхой цецбуьйлура: «Иза цхьанхьа а доьшуш ма ца гора, оццул хӀума муха хаьа Цунна?» – бохуш.

16Ӏийсас, царна жоп луш, элира: «Ас бо хьехам Сан бац, ткъа Со Ваийтинчун хьехам бу+. 17Цуьнан лаам кхочушбан луучунна хуур ду кху хьехамах лаьцна, Делера ду те иза, я Ас Сайгара боху те. 18Ша-шегара бохучо шена сийлалла лоьху. Ткъа Иза Ваийтинчун сийлалла лоьхург билггал бакъ ву, Цуьнца харцо яц+. 19Муса-пайхамаро ца белла шуна товрат-хьехам? Ткъа шух цхьа а цу хьехамо ма-бохху ца лела. ХӀунда лоьху аш Со вен дагахь?»+

20Наха жоп делира: «Жин-м дац Хьуна чохь? Мила ву Хьо вен лоьхург?»+

21Ӏийсас, кхин дӀа а къамел деш, элира цаьрга: «Цхьа гӀуллакх дира Ас, ткъа шу дерриш а цецдуьйлу. 22+Муса-пайхамаро сунтдар тӀедожийна шуна, (иза цуьнгара а доцуш, дайшкара схьадаьлла дара). Ткъа аша Далла леринчу шоьтан дийнахь а сунтдо бераш. 23+Нагахь Муса-пайхамаран хьехамо бохург ца дохорхьама, бераш шоьтан дийнахь а сунтдеш хилча, Суна оьгӀазло хӀунда йо аша, Аса шоьтан дийнахь стаг верриг а цамгарх товина аьлла+? 24Адамна тӀехьаьжна ма е кхел, ткъа кхел бакъонца е»+.

И вуй те Дала леррина Къобалвинарг?

25Кхузахь болчу ярушалаймхойх цхьаболчара бохура: «ХӀара-м вац те вен лоьхург? 26ХӀинца ХӀокхо, лечкъа ца деш, дерриг ма-дарра схьа ма дуьйцу, хӀетте а Кхунна дуьхьал цхьаммо а хӀума ма ца олу. Билггала ХӀара Дала леррина Къобалвинарг ву аьлла, тешна бу те куьйгалхой? 27Амма вайна ХӀара мичара схьавеана хаьа. Ткъа Дала леррина Къобалвинарг схьавеача, цхьанна а хуур дац, Иза мичара ву»+.

28ТӀаккха Ӏийсас, аз а айдина, Делан цӀийнан кертахь хьехамаш а беш, дӀакхайкхийра: «Со а вевза шуна, Со мичара ву а хаьа шуна. Ткъа Со Сайгара веана вац. Со Ваийтинарг шуна ца вевза, Иза билггал бакъ воллушехь. 29Суна вевза Иза, Со Цунах схьаваьлла дела а, Цо Со ваийтина дела а»+.

30Ӏийса схьалацархьама лийхира наха, амма цхьанна а стага Цунна тӀе куьг ца кховдийра, хӀунда аьлча Цуьнан хан хӀинца а тӀе ца кхаьчнера+. 31Ткъа тобанна юкъара дукхах болу нах тийшира Цунах. Цара бохура: «Дала леррина Къобалвинарг веача, Цо ХӀокхо гайтинчул сов гойтур юй те тамашийна билгалонаш?»+
32ТӀаккха парушхошна Ӏийсах лаьцна дуьйцу иштта хабарш хезира тобанна юкъахь. Динан коьртачу дайша а, парушхоша а гӀаролхой бахийтира Ӏийса схьалацийтархьама. 33ТӀаккха Ӏийсас элира: «Кхин а кӀеззигчу хенахь Ӏийр ву Со шуьца, цул тӀаьхьа Со Ваийтинчунна тӀе гӀур ву Со+. 34Со лоьхур ву аша, амма карор вац шуна Со, ткъа Со хир волчу метте шу дахкалур дац»+.

35ТӀаккха динан куьйгалхоша вовшашка элира: «Вайна карор а воцучу, стенга ваха воллу те Иза? Вайн махкара дӀа а бахана, грекахойн меттигашкахь Ӏаш болчу нахана тӀеваха-м ца воллу те Иза? Цигарчу нахана хьехам бан лаьий те Цунна? 36ХӀун маьӀна ду те Цо аьллачу дешнийн: „Со лоьхур ву аша, амма карор вац шуна, ткъа Со волчу метте шу дахкалур дац“?»

«Дийначу хин» шовданаш

37+Сийлахь-доккхачу дезачу денойн тӀаьххьарчу дийнахь Ӏийсас, дӀа а хӀоьттина, кхайкхам беш, элира: «Шаьш хьогах долчара, Суна тӀе а дуьйлий, мала шайна+. 38+Сох тешначун, Делан Йозанашна тӀехь ма-аллара, кийрара „дийначу хин“ шовданаш оьхур ду»+.

39Иза Цо элира Шех тешаш болчара тӀеоьцур долчу Делан Синах лаьцна. Ткъа царна чохь хӀинца а Делан Са дацара, хӀунда аьлча Ӏийса Дас сийлалла даза вара+.

Адамийн тоба екъаялар

40+И дешнаш шайна хезча, нахах цхьаболчара олура: «Иза билггал ван веза пайхамар ву-кх»+. 41Вукхара олура: «Иза Дала леррина Къобалвинарг ву». Кхечара: «Галилай-махкара вогӀур ву ткъа Дала леррина Къобалвинарг?» – олура. 42+«Делан Йозанаш тӀехь а аьлла дацара Дала леррина Къобалвинарг, Дауд-паччахь схьаваьлла волчу Байтлахам-гӀалара а волуш, Даудан хӀух хир ву?»+

43ТӀаккха Ӏийса бахьана долуш адамийн тоба шина декъе екъаелира+. 44Царах цхьаберш Ӏийса схьалаца лууш бара, амма цхьаммо а Цунна тӀе куьг ца кховдийра.

Динан куьйгалхойн цатешар

45Иштта и бахана болу гӀаролхой, юха а бирзина, динан коьртачу дайшна а, парушхошна а хьалха тӀебаьхкира. Вукхара хаьттира: «Схьа хӀунда ца валийна аша Иза?»

46Ткъа гӀаролхоша жоп делира: «ХӀинццалц цхьанна а стага ца дина-кх цу Стага динарг санна къамел».

47ТӀаккха парушхоша элира: «Шу а Ӏеха-м ца дина те Цо? – аьлла. – 48Куьйгалхойх я парушхойх цхьа а гиний шуна Цунах тешна+? 49Амма оцу тобанна товрат-хьехам ца бевза, цундела Делан неӀалт ду царна тӀехь».

50+ТӀаккха парушхойх волчу цхьаммо, хьалха Ӏийсана тӀевогӀуш хиллачу Нукха-Демис, элира:+
51«Вайн товрат-хьехамо стаге ла а догӀале, цо хӀун леладо а хаале, кхел йо боху ткъа?»+

52ТӀаккха парушхоша Нукха-Демига жоп делира: «Хьо-м вац те Галилай-махкара? Талла а таллий, хьажа, тӀаккха хуур ду хьуна, цхьа а пайхамар Галилай-махкара ца вогӀий»+.

Нахаца лелаш йолу зуда схьалацар[*]

53ТӀаккха хӀора а шен-шен цӀа дӀавахара.

8

8^1Ткъа Ӏийса Зайт-диттийн лам тӀе вахара. 2ТӀаккха Ӏуьйранна Ӏийса юха а Делан цӀийнан керта веара. Берриг нах оьхура Цунна тӀе. Охьа а хиъна, Ӏийсас нахана хьехамаш бира. 3Цу хенахь Ӏелам наха а, парушхоша а цхьа зуда, сийсаза лелаш йоллучу хенахь тӀе а кхаьчна, иза цу меттехь схьа а лаьцна, яла а йина, нахана юккъе дӀахӀоттийра. 4Цара Ӏийсага элира: «Устаз! ХӀара зуда нахаца лелаш йоллучохь схьалаьцна ю. 5+Ткъа Мусан хьехамо тӀедиллина и санначарна тӀулгаш кхоссар. ХӀинца Ахь хӀун эр дара?»+

6И элира цара Ӏийса зерхьама а, Цуьнгара даьлла гӀалат тӀехтохархьама а. Ткъа Ӏийса, лохха охьа а таьӀна, лаьттахь пӀелгаца яздан волавелира+. 7Ткъа цу наха Шега кхин а хеттарш дича, Ӏийсас, хьала а таьӀна, элира:

«Шена тӀехь къа доцучо уггар хьалха тӀулг кхосса цунна тӀе»+.

8Иза а аьлла, юха а охьатаьӀна, лаьтта тӀехь яздеш вара Ӏийса. 9Ткъа и дешнаш шайна хезча, цхьаъ вукхунна тӀаьххье а воьдуш, баккхийнаш хьалха а бовлуш, уьш дӀабахара. ТӀаккха Ӏийса Ша висира цигахь, керта юккъехь лаьтташ йолчу зудчуьнца 10Корта хьала а айина, Ӏийсас элира цу зудчуьнга:

«Зуда, уьш мичахь бу? Цхьаммо а кхел ца йи хьуна?»

11Зудчо элира: «Цхьаммо а ца йи, Эла».

«Аса а ца йо хьуна кхел, – элира Ӏийсас. – ДӀагӀо хьайна, амма кхул тӀаьхьа кхин иштта долу къинош ма летаде»+.

Ӏийса дуьненна елла серло ю

12+Цул тӀаьхьа юха а элира Ӏийсас нахе: «Со дуьненна елла серло ю. Суна тӀаьхьахӀоьттинарг бодашкахь лелар вац, амма цуьнан бакъдолчу дахаран серло хир ю»+.

13+ТӀаккха парушхоша элира Цуьнга: «Айхьа-Хьайх тоьшалла до Ахь, цундела Хьан тоьшалла кхоччуш дац»+.

14Ткъа Ӏийсас, жоп луш, элира цаьрга: «Аса Айса-Сайх тоьшалла деш делахь а, Сан тоьшалла кхоччуш ду. ХӀунда аьлча Суна хаьа, Со мичара веана а, стенга воьду а, ткъа шуна ца хаьа, я Со мичара веана а, я Со стенга воьду а+. 15Аша адамийн ламасташка хьаьжжина кхел йо, ткъа Аса цхьанна а кхел ца йо+. 16Нагахь Ас кхел еш елахьара, Сан кхел бакъ хир яра, хӀунда аьлча Со цхьаъ вац, амма Со ваийтина Да а ву Соьца+. 17+Шун товрат-хьехамна тӀехь а яздина ду, шина стага дина тоьшалла бакъ ду аьлла+. 18Ткъа Сайх тоьшалла Ас-Айса а до, Со ваийтинчу Сан Дас а до»+.

19ТӀаккха элира Цуьнга: «Мичахь ву Хьан Да?»

Ӏийсас жоп делира: «Я Со а ца вевза шуна, я Сан Да а ца вевза. Шуна Со вевзахьара, Сан Да а вевзар вара»+.

20Иштта къамел деш вара Ӏийса Делан цӀийнан кертахь хазнина уллохь, Ша хьехамаш бечу хенахь. Цхьаммо а схьа ца лецира Иза, хӀунда аьлча Цуьнан хан хӀинца а тӀекхаьчна яцара+.

Со воьдучу шу дахкалур дац

21Юха а элира Ӏийсас нахе: «Со дӀавоьду, ткъа аша лоьхур а ву Со, шайн къиношца лийр а ду шу. Со воьдучу шу дахкалур дац»+.

22ТӀаккха бохура динан куьйгалхоша: «Ша-Шен вен-м ца воллу те Иза? Цундела боху те Цо: „Со воьдучу шу дахкалур дац“?»

23Кхин а элира Ӏийсас: «Шу лахарчех ду, ткъа Со лакхарчех ву. Шу кху дуьненах ду, ткъа Со кху дуьненах вац+. 24Ас аьлла-кх шуьга, шу шайн къиношца лийр ду, хӀунда аьлча, нагахь Суо Верг Со хиларх шу ца тешахь, шайн къиношца лийр ду шу».

25ТӀаккха элира цара Ӏийсага: «Хьо мила ву?»

Ӏийсас жоп делира цаьрга: «Аса дуьххьара дуьйна шуьга Со ву аьлларг ву-кх. 26Дуккха а дара Сан шух лаьцна дийца а, шу бехке а деш, ала хӀума а. Амма Со Ваийтинарг бакъверг ву, ткъа хӀара Суна Цуьнгара хеззнарг ду. Цу Сайна хезначух лаьцна дуьйцу Ас дуьненна а»+.

27Ткъа уьш ца кхийтира, Ӏийсас шайга Шен стигаларчу Дех лаьцна дуьйцуш дуй. 28Цундела Ӏийсас элира: «Шаьш Адамийн КӀант хьалаваьккхича, тӀаккха хуур ду шуна Со волуш Верг Со хилар а, Аса Сайгара хӀума ца леладар а. Ткъа Сайн Дас хьехнарг бен ца дуьйцу Ас дуьненна+. 29И Со Ваийтинарг Соьца ву. Цо Со цхьа ца витина, Ас даим а Цунна луъург до дела»+.

30Ӏийсас бохург хезаш болчех дукхахберш Цунах теша буьйлабелира+.

Бакъдолчо паргӀатдохур ду шу

31Шех теша буьйлабеллачу яхӀудхошка Ӏийсас элира: «Нагахь шу Сан дош лардеш лелаш делахь, шу билггал Сан мурдаш ду. 32Шуна билггал долу бакъдерг а девзар ду, цу бакъдолчо шу паргӀат а дохур ду»+.

33+Ткъа цара жоп делира Ӏийсага: «Тхо ИбрахӀиман хӀух а ду, тхо цкъа а цхьанна а леш ца хилла. Ахь муха боху и: „Шу паргӀатдевр ду“?»+

34Ӏийсас царна жоп делира: «Баккъалла а боху Ас шуьга: хӀора къа латош верг цу къинан лай ву+. 35Лай шен оьмар хаддалц веха олахочун доьзалехь, ткъа кӀант хаддаза доьзалхо хилла вуьсу+. 36Иштта, нагахь Адамийн КӀанта шу паргӀатдахахь, шу билггал паргӀат хир ду. 37Суна хаьа шу ИбрахӀиман хӀух дуйла, амма шу Со вен дагахь ду, Сан дош шайна чу ца тарло дела+. 38Сайн Да волчохь гинначух лаьцна дуьйцу Ас, ткъа аша а шайн дегара хеззнарг леладо».

Шун да иблисах ву

39Ӏийсана жоп а луш, яхӀудхоша элира: «Тхан да ИбрахӀим ву».

Ткъа Ӏийсас элира цу яхӀудхошка: «Нагахь шу ИбрахӀиман хӀух делахьара, ИбрахӀима дина доллу гӀуллакхаш дийр дара аша+. 40Ткъа хӀинца Со вен дагахь лоьху аш, Со шуьга билггал бакъдерг аьлла Стаг воллушехь. И бакъдерг Суна Делера хезна. Ткъа аш дийриг ИбрахӀима ца дора. 41Аша шайн дас динна гӀуллакхаш до».

ТӀаккха цара Ӏийсага элира: «Тхо къотӀалгӀадина дац. Цхьа Да ву тхан. Иза Дела ву»+.

42Ӏийсас элира цаьрга: «Шун Да Дела велахьара, Со шуна везар вара, хӀунда аьлча Со, Делера схьа а ваьлла, кхуза схьавеана. Ткъа Со Сайгара веана вац, амма Дас ваийтина ву. 43ХӀунда ца кхета те шу Сан къамелах? Иза сан дош шуна хаза йиш йоцу дела ду+. 44Шун да иблис ду, ткъа шуна а лаьа шайн ден лаамаш кхочушбан. Иблис юьххьехь дуьйна а адам доьриг ду, иза бакъдолчунна тӀехь ца Ӏийра, шеца бакъдерг доцу дела. Цо харцдерг дуьйцучу хенахь шениг дуьйцу, хӀунда аьлча иза харцдерг дуьйцург а ву, харцдолчун да а ву+. 45Ткъа Аса билггал долу бакъдерг дуьйццушехь, Сох шу ца теша. 46Шух муьлхачо бехке вийр вара Со, Ас къинош летадо аьлла? Ткъа Ас билггал долу бакъдерг дуьйцуш доллушехь, шу Сох хӀунда ца теша? 47Ша Делера Волчо ладугӀу Делан дешнашка. Амма шаьш Делера доцу дела, аша ла а ца дугӀу».

ИбрахӀим хилале хьалха Со хилла

48Аьллачунна дуьхьал жоп луш, яхӀудхоша элира Ӏийсага: «Ткъа тхо бакъ луьйш дац: „Хьо шамранхо ву, Хьуна чохь жин ду“, – оха аьлча?»+

49Ӏийсас жоп делира: «Суна чохь жин дац. Аса Сайн Ден сий до, ткъа аша Со сийсазво+. 50Сайн сий дар ца лоьху Ас. И Лоьххург – кхел Йийриг а ву+. 51Баккъалла а боху Ас шуьга: Сан дош кхочушдечунна цкъа а валар гур дац»+.

52ЯхӀудхоша элира Ӏийсага: «ХӀинца билггал хии тхуна Хьуна чохь жин хилар. ХӀунда аьлча ИбрахӀим а велла, пайхамарш а белла, ткъа Ахь боху, Хьан дош кхочушдеш верг цкъа а лийр вац. 53Баккъалла-м вац те Хьо тхан веллачу дел ИбрахӀимал а воккха? Ткъа пайхамарш а белла. Хьайх мила ву олу Ахьа?»

54Ӏийсас жоп делира: «Нагахь Ас-Айса Сайн сийлалла дахь, и Сан сийлалла хӀумма а доцург ду. Сан сий аша шайн Дела ву бохучу Сан Дас лакха доккху+. 55Шуна-м Иза вовза а ца вевзина, ткъа Суна вевза Иза. Нагахь Ас Сайна Иза ца вевза алахь, Со а хир ву шух терра харцдерг дуьйцург. Амма Суна И вовза а вевза, Аса Цуьнан дош а лардо+. 56Шун дас ИбрахӀима хазахетарца ладугӀура Со ван везачу дийне, ткъа и де ган а гира, хаза а хийтира цунна»+.

57Ӏийсас аьллачунна дуьхьал яхӀудхоша элира: «Хьан хӀинца а шовзткъе итт шо а ма ца кхаьчна? Хьуна ИбрахӀим гина?»

58ТӀаккха Ӏийсас элира: «Баккъалла а боху Ас шуьга: ИбрахӀим хилале дуьйна, Со волуш Верг ву Со».

59ТӀаккха тӀулгаш схьаийцира цара Ӏийсана детта дагахь. Амма Иза, царна юккъехула къайлаха чекх а ваьлла, Делан цӀийнан кертара дӀавахара+.

9

Ша вичхьана дуьйна бӀаьрзе хилла волу стаг туовар

9^1ТӀаккха чекхволучу Ӏийсана ша вичхьана дуьйна бӀаьрзе хилла волу цхьа стаг гира. 2Ӏийсан мурдаша хаьттира Цуьнга: «Рабби! Хьан къа латийна дела бӀаьрзе ву те и стаг, цо ша я цуьнан дас-нанас?»+

3Ӏийсас жоп делира: «Я цо, я цуьнан дас-нанас ца латийна къа, ткъа цунна тӀехь Делан нуьцкъалаллин гӀуллакхаш гайтархьама хилла иза. 4Де мел ду дан деза вай Со Ваийтинчо тӀедехкина гӀуллакхаш. ТӀейогӀуш буьйса ю, тӀаккха цхьаьнгге а хӀумма а далур дац+. 5+Со дуьненахь мел ву, дуьненна елла серло ю Со»+.

6И дешнаш аьлла, лаьтта туй а кхоьссина, цуьнца цхьа поппар бира Ӏийсас. ТӀаккха и поппар бӀаьрзечун бӀаьргех хьаькхира Цо+. 7Цул тӀаьхьа бӀаьрзечуьнга элира Ӏийсас: «Вало, нах луьйчуш болчу Шилон (иза „вахийтинарг“ бохург ду) олучу Ӏома тӀе а гӀой, хьайн юьхь йила».

Цу стага, вахана, цигахь шен юьхь йилира, тӀаккха бӀаьрса а гуш, иза цӀа вирзира+. 8Лулахоша а, и стаг сагӀа доьхуш шайна гиначу наха а бохура: «ХӀара вац и, охьахиъна, сагӀа доьхуш хилларг?»

9Цхьаболчара бохура: «И стаг ву-кх иза».

Вукхара олура: «Цунах тера ву и».

Ткъа цо ша элира: «Со ву иза».

10ТӀаккха хаттарш дора цуьнга: «БӀаьргаш схьа муха беллабелира хьан?» – бохуш.

11Цу стага дуьхьал жоп делира: «Ӏийса цӀе йолчу Стага, поппар а бина, и сан бӀаьргашна тӀе а хьаькхна, элира соьга: „Нах луьйчучу Шилон олучу Ӏома тӀе а гӀой, хьайн юьхь йила“. Аса, вахана, юьхь йилира, тӀаккха сан бӀаьргашна са гира».

12ТӀаккха цуьнга элира: «Мичахь ву Иза?»

Стага жоп делира: «Ца хаьа суна», – аьлла.

Парушхоша бӀаьрзениг товалар муха хилла таллар

13И хьалха бӀаьрзе хилла стаг парушхошна тӀевигира. 14Ткъа Ӏийсас, поппар а бина, бӀаьрзениг товина де Далла лерина шоьтан де дара+. 15ТӀаккха парушхоша а хаьттира: «БӀаьрса муха деана хьуна?» – аьлла.

Цу стага жоп делира: «Иштта, цхьа поппар а бина, сан бӀаьргашна тӀебиллира Цо иза. ТӀаккха ас юьхь йилира, ткъа хӀинца суна бӀаьрса го».

16ТӀаккха парушхойх цхьаболчара элира: «Делера вац и Стаг, Цо Далла лерина шоьтан де ца лору дела».

Вукхара олура: «Шена тӀехь къинош долчу стага муха гойтур ю иштта тамашийначу гӀуллакхийн билгалонаш?»

Парушхошна юкъахь къовсамаш бевлира+. 17Юха а бӀаьрзе хиллачуьнга хаьттира: «Ахь хӀун эр ду Цунах лаьцна, хӀунда аьлча Цо хьан бӀаьргашна са ма гайтина?»

Цу стага элира: «Иза пайхамар ву»+.

18ТӀаккха динан куьйгалхой ца тийшира и стаг, хьалха бӀаьрзе а хилла, хӀинца цуьнан бӀаьргашна са гуш хиларх. Цундела цу стеган дай-наний шайна тӀекхайкхира цара. 19Парушхоша хаьттира цаьрга: «ХӀара вуй аша вичхьана а бӀаьрзе хилла ву боху шун кӀант? Ткъа хӀинца бӀаьрса муха го цунна?»

20Цу дас-нанас, жоп луш, элира цаьрга: «Тхуна хӀара кӀант тхайн вуй хаьа, иза веш дуьйна а бӀаьрзе хилла хилар а хаьа. 21Ткъа хӀинца цунна бӀаьрса муха го а ца хаьа тхуна, я цунна са Гайтинарг мила ву а ца хаьа. ХӀара ша а ву кхиъна ваьлла стаг, цо ша дийца деза-кх шех лаьцна».

22Иштта жоп делира цуьнан дас-нанас, шаьш динан куьйгалхойх кхерарна. ХӀунда аьлча куьйгалхоша барт бинера, нагахь хьаъа а Ӏийса Дала леррина Къобалвинарг ву аьлла ларахь, иза гуламан цӀийнах дӀакъасто+. 23Цундела элира цу стеган дас-нанас: «Иза ша а ву кхиъна ваьлла стаг, цуьнга шега хатта аша», – аьлла. 24ТӀаккха, шозлагӀа а и бӀаьрзе хилларг схьа а кхайкхина, цара элира цуьнга: «Тхуна-м хаьа и Стаг къинош долуш вуй. Ткъа ахьа Далла хьалха бакъдерг алал»+.

25Цу бӀаьрзе хиллачо элира, царна жоп луш: «И Стаг къинош долуш ву я вац-м ца хаьа суна. Цхьа хӀума-м хаьа суна: Со хӀинццалц бӀаьрзе хилла хилар а, ткъа хӀинца суна са гуш хилар а».

26Юха а хаьттира цара цу стаге: «ХӀун дира Цо хьуна? Хьан бӀаьргаш дӀа муха диллира Цо?» – аьлла.

27БӀаьрзе хиллачо жоп делира царна: «Ас дийцира шуна, амма аша ла ца дуьйгӀира. ХӀинца юха а хаза хӀунда лаьа шуна? Шу-м дац те Цуьнан мурдаш хила лууш?»

28ТӀаккха, иза човха а веш, парушхоша элира: «Хьо ву-кх цу Стеган мурд, ткъа тхо-м Муса-пайхамаран мурдаш ду. 29Тхуна хаьа Дала къамел динарг Муса-пайхамар хиллий, ткъа ХӀара-м мичара ву а ца хаьа тхуна»+.

30Цу стага, жоп луш, элира цаьрга: «И ду-кх тамашийна хӀума, шуна Иза мичара ву цахаар. Ткъа Цо-м сан бӀаьргаш дӀа ма биллина. 31Къинош летийначаьрга Дала ла ца дугӀий хаьа вайна. Амма Шех кхоьруш волчуьнга а, Шен лаам кхочушбеш волчуьнга а Дала ладугӀу+. 32ХӀара дуьне кхоьллинчхьана а дуьйцу ца хезна-кх, цхьаммо а веш дуьйна бӀаьрзе хиллачу стеган бӀаьргашна са гайтийтина бохуш. 33Нагахь Иза Делера Стаг вацахьара, Цуьнга хӀумма а далур а дацара».

34Ткъа динан куьйгалхоша цуьнга жоп делира: «Хьо-х верриг а къинош юкъахь вина ву. Ахь хьоьхур дара тхуна?»

Иза а аьлла, гуламан цӀийнах дӀакъастийра цара и стаг.

Син бӀаьрзе хилар

35И стаг гуламан цӀийнах дӀакъастийнийла а хиъна, иза схьа а лехна, Ӏийсас элира цуьнга: «Теший хьо Адамийн КӀантах?»

36Цу стага, жоп луш, элира: «Эла, Мила ву те Иза, со Цунах тешаш хила?»

37Ӏийсас элира цуьнга: «Хьуна Иза ган а гина, хӀинца хьоьца къамел Дийриг а Иза ву»+.

38ТӀаккха бӀаьрзе хиллачо элира: «Теша со, Веза Эла!» Иза а аьлла, Ӏийсан сийнна Цунна хьалха гора вуьйжира и стаг.

39ТӀаккха Ӏийсас элира: «Со кху дуьнен чу адамаш декъадалийта веана ву. БӀаьрзе болчарна са гайта а, ткъа бӀаьрса долуш берш бӀаьрзе бан а веана».

40Ӏийсаца хиллачу парушхоша, Цо аьлларг а хезна, элира Цуьнга: «Тхо а ду те бӀаьрзе?»+

41Ӏийсас элира цаьрга: «Нагахь шу бӀаьрзе делахьара, шуна тӀехь бехк хир бацара. Ткъа хӀинца аш боху: „Тхуна са го“, – цундела шун бехк шуна шайна тӀехь буьсу»+.

10

Ӏу а, цуьнан жа а

10^1«Баккъалла а боху Ас шуьга: милла а, уьстагӀийн кертан кевнехула а ца волуш, кхечу некъахула чувериг, къу а, талорхо а ву. 2Ткъа кевнехула чувериг цу уьстагӀийн Ӏу ву. 3Ков лардеш волчу стага цунна ков дӀадоьллу, ткъа уьстагӀаша цуьнан озе ла а дугӀу. ТӀаккха, шен уьстагӀийн цӀераш а йохуш, уьш арадоху цо. 4Шен дерриге а уьстагӀий арадаьхча, иза царна хьалхаваьлла воьду, ткъа уьстагӀий цунна тӀаьхьахӀуьтту, шайна цуьнан аз девза дела. 5Хийрачунна тӀаьхьа ца доьлху уьш, амма цунах къехка, шайна цу хийрачун аз ца девза дела».

6И хьекъале дустар далийра Ӏийсас парушхошна. Амма уьш ца кхийтира Цо шайна дийцинчун маьӀнах+.

Ӏийса дика Ӏу ву

7ТӀаккха юха а элира Ӏийсас: «Баккъалла а боху Ас шуьга: Со уьстагӀашна дина долу ков ду. 8Сол хьалха мел баьхкинарш берриш къуй а, талорхой а бара. Амма уьстагӀаша цаьрга ла ца дуьйгӀира. 9Со ков ду. Милла а Сох чуваьлларг кӀелхьарвоккхур ву. Иза ладогӀарца чу-ара а вер ву, цунна дежийла а карор ю+. 10Къу лачкъорхьама а, верхьама а, хӀаллакдархьама а бен ца вогӀу. Ткъа Со шун дахар хилийта а, и дахар шортонца хилийта а веана.

11Со дика Ӏу ву. Дикачу Ӏуьно шен са а дӀало шен уьстагӀийн дуьхьа+. 12Ткъа йолах волу Ӏу, и уьстагӀий шен долахь ца хиларе терра, борз йогӀуш шена гича, жа а дуьтий, дӀаводу. Еанчу барзо и уьстагӀий хӀаллак а до, уьш дӀай-схьай а даржадо+. 13И Ӏу дӀаводу, ша йолах Ӏу волу дела а, шен оцу уьстагӀийн бала а боцу дела а+.

14Со дика Ӏу ву, цундела Суна сайнаш а бевза, сайчарна Со а вевза. 15+Дена Со вовзаре терра, Суна а вевза Да. Сайн са а дӀало Ас уьстагӀийн дуьхьа+. 16Кхин а уьстагӀий ду Сан. Уьш кху кертара дац. И уьстагӀий а ду Ас Сайн керта дало дезаш. Цара а ладугӀур ду Сан озе, тӀаккха царах цхьа жа а хир ду, церан цхьа Ӏу а хир ву+. 17Аса Сайн са, юха а схьаэцархьама, дӀало дела, Сан Дена Со веза+. 18Цхьаммо а дӀадоккхур дац Соьгара Сан са, амма Аса-Айса дӀалур ду иза. Сан йиш ю Сайн са дӀадала а, иза юха схьаэца а. И весет Ас Сайн Дегара схьаэцна»+.

19Юха а, Ӏийсан и дешнаш бахьана долуш, нахана юкъахь къовсам белира+. 20Дукхахболчара олура: «Цунна чохь харц жин доллу, Иза хьераваьлла. Цуьнга ла а хӀунда дугӀу аша?»+
21Вукхара олура: «И дешнаш жинаша хьийзош волчу стеган дац. Харц жине дӀаделлалур дуй бӀаьрзечун бӀаьргаш?»+

ЯхӀудхоша Ӏийса тӀе ца оьцу

22Ӏай Ярушалайм-гӀалахь даздеш долу «Карладаккхар»[*] олу деза де тӀедеара. 23Делан цӀийнан кертара Сулим-паччахьан цӀарах йолчу меттехь лелаш вара Ӏийса+. 24Кхузахь Ӏийсана гонах гулбеллачу наха элира Цуьнга: «Дукха латтор дуй те Ахь тхо духе ца кхиош? Хьо Дала леррина Къобалвинарг велахь, дуьххьал схьаалахьа тхоьга»+.

25Ӏийсас жоп делира цаьрга: «Ас элира шуьга, амма шу ца теша Сох. Сайн Ден цӀарах Ас деш долчу гӀуллакхаша тоьшалла до Сох+. 26Амма шаьш Сан уьстагӀех доцу дела, ца теша шу Сох. 27Сан уьстагӀашна Сан аз а хеза, Суна а уьш девза, уьш Суна тӀаьхьа а догӀу. 28Ткъа Аса царна Дела волчохь хедар доцу дахар ло, уьш цкъа а хӀаллак а хир дац, цхьаммо а Сан карара уьш лачкъор а дац+. 29Уьш Суна делла волу Сан Да массарал а воккха ву. Сан Ден куьйгара цхьаьнгге а лачкъалур дац уьш. 30Со а, Сан Да а – Тхо цхьаъ ду»+.

31ТӀаккха юха а наха тӀулгаш схьаийцира, Ӏийсана деттархьама+.

32Ӏийсас жоп делира царна: «Сайн Дегара дуккха а дика гӀуллакхаш гайтира Ас шуна. Царах муьлханиг бахьана долуш тӀулгаш детта гӀерта шу Суна?»

33+Наха жоп делира Ӏийсана: «Ахьа дина дика гӀуллакхаш бахьана долуш детта ца дохку тхо Хьуна тӀулгаш, амма Ахьа, Дела сийсаз а веш, Хьуо адам доллушехь, Хьайх Дела варна детта дохку»+.

34+Ӏийсас юха а жоп делира царна: «Яздина дац ткъа шун товрат хьехамаш тӀехь а: „Ас аьлла, шу деланаш ду“+? 35Нагахь Делан дош дӀакхаьчначарех а деланаш аьлла хилча (ткъа Делан Йозанашца къийса йиш ма-яц), 36тӀаккха хӀинца а эр ду те аша, оцу стигаларчу Дас къобалвина кху дуьнен чу Ваийтинчуьнга: „Ахь Ӏеса къамел до“, – Ас шайга: „Со Делан КӀант ву“, – аларна+? 37Нагахь Ас Сайн Дас до гӀуллакхаш деш дацахь, Сох ма тешалаш. 38Амма, нагахь Ас и гӀуллакхаш деш хилча, шаьш Сох ца тешахь а, Ас дечу гӀуллакхех теша. ТӀаккха мукъана а кхетар хир ду шу, Сан Да Соьца а, Со Цуьнца а – тхо цхьаъ дуйла»+.

39ТӀаккха юха а лийхира цара Ӏийса, схьалаца дагахь, амма Иза церан карара велира+.

40+Юха а Йордан-хин вукху агӀор йолчу, хьалха Яхьъяс нах хих чекхбаьхначу меттиге вахара Ӏийса. Цигахь висира Иза+. 41Дукха нах баьхкира Ӏийсана тӀе. Цара бохура: «Яхьъяс тамашийначу гӀуллакхийн цхьа а билгало ца гайтина, амма цо Кхунах лаьцна аьлларг дерриг а бакъ хилла»+. 42Цигахь дукха нах тийшира Ӏийсах+.

11

ЛаӀзар валар

11^1+Бет-ХӀина олучу юьртахь Ӏаш вара, ЛаӀзар цӀе а йолуш, цхьа хьенех. Иза чӀогӀа цомгуш вара. И Бет-ХӀина олу юрт яра Марем а, цуьнан йиша Марта а ехаш йолу меттиг+. 2+Ткъа и Марем яра, Везачу Элана тӀе хаза хьожа йогӀу деза даьтта а доьттина, Цуьнан когаш шен коьртан месашца бакъон берг. Ткъа и цомгушниг Мареман ваша ЛаӀзар вара+.

3Цу йижарша хабар дахьийтира Ӏийсана тӀе: «Эла, хӀара Хьуна везаш верг цомгуш ву», – аьлла.

4И хаам Шена хезча, Ӏийсас элира: «И цамгар Ӏожаллина яц, амма цуьнгахула Делан КӀентан сийлалла гайтархьама ю».

5Ӏийсана езара Марта а, цуьнан йиша а, ЛаӀзар а. 6Ткъа ЛаӀзар цомгуш ву аьлла Шена хезна доллушехь, кхин а ши де даьккхира Ӏийсас оцу Ша волчу меттехь. 7Цул тӀаьхьа Ӏийсас Шен мурдашка элира: «Юха а ЯхӀуд-махка гӀо вай».

8Ткъа мурдаша элира Цуьнга: «Рабби! Дукха хан ма яц яхӀудхоша Хьуна тӀулгаш детта дагахь Хьо лехна. Ткъа Хьо юха а ваха воллу?»+

9Ӏийсас жоп делира: «Шийтта сахьт дац денна чохь? Дийнахь лелаш верг гал ца волу, хӀунда аьлча цунна кху дуьненан серло го+. 10Амма буьйсанна лелаш верг галволу, хӀунда аьлча цуьнца серло ца хуьлу»+. 11Иза а аьлла, юха а тӀетуьйхира Ӏийсас: «Вайн доттагӀа ЛаӀзар наб еш ву, ткъа Со иза самаваккха воьду»+.

12Мурдаша элира Цуьнга: «Эла! Нагахь цунна наб кхеттехь, толур ма ву иза».

13Амма Ӏийсас ЛаӀзаран валарх дуьйцура, ткъа мурдашна моьттура Ӏийсас ЛаӀзарна наб кхетта боху. 14ТӀаккха Ӏийсас дуьххьал дӀаэлира цаьрга: «ЛаӀзар дӀакхелхина. 15Ткъа цигахь цахиларна воккхавеш ву Со шун дуьхьа, шу Сох тешийтархьама. Ткъа хӀинца гӀо вай и волчу».

16ТӀаккха ТӀамас, шех Шалавинарг олуш волчо, элира вукху мурдашка: «Вай а доьлху цига, Цуьнца цхьаьна далархьама»+.

Ӏийса ву велларг денвеш Верг а, дахар луш Верг а

17Схьакхаьчначу Ӏийсана диъ де хьалха дуьйна къуббанна чохь Ӏуьллуш карийра ЛаӀзар. 18Бет-ХӀина олучу гӀалина а, Ярушалаймана а юкъахь кхо чаккхарма хиллал некъ бара. 19Дукха яхӀудхой баьхкинера Мартина а, Маремна а тӀе церан ваша ЛаӀзар кхалхар бахьана долуш кадам бан. 20Ӏийса вогӀуш ву аьлла хезна, Марта Цунна дуьхьалъяхара. Ткъа Марем цӀахь йисира.

21ТӀекхаьчча, Мартас Ӏийсага элира: «Эла, нагахь Хьо кхузахь хиллехьара, лийр ма вацара сан ваша. 22Амма суна хӀинца а хаьа-кх Ахь Деле мел дехнарг Дала Хьуна лург хилар».

23Ткъа Ӏийсас элира цуьнга: «Денлур ву хьан ваша».

24Мартас элира Ӏийсага: «Нах денлур болчу тӀаьхьарчу дийнахь иза а денлур вуй хаьа суна»+.

25Ӏийсас элира цуьнга: «Со ву адамаш ден Дийриг а, адамашна дахар Лург а. Сох тешаш волчун, нагахь и велча а, цкъа а хедар доцу дахар хир ду+. 26Муьлхха а, и хедар доцу дахар а долуш, Сох тешаш верг цкъа а лийр вац. Теший хьо оцунах?»+

27Мартас жоп делира: «ХӀаъ, Веза Эла! Со теша Хьо Дала леррина Къобалвинарг а, дуьнен чу ван везаш волу Делан КӀант а вуйла»+.

Ӏийсан велхар

28Иза а аьлла, яхана шен йиша Марем схьа а кхайкхина, цуьнга къайлаха элира Мартас: «Устаз кхузахь ву, Хьоьга кхойкху Цо».

29И хезча, Марем, сихха хьала а гӀаьттина, Ӏийсана тӀеяхара. 30Ӏийса хӀинца а юьрта чу кхачаза вара. Иза хӀинца а Марта Шена дуьхьалкхетта хиллачу меттехь лаьтташ вара. 31ТӀаккха Марем, сихха хьала а гӀаьттина, араяьлча, цунна синтем беш баьхкина болчу яхӀудхошна иза къуббанна тӀейоьдуш ю моьттира, цигахь елхархьама. Уьш Маремана тӀаьххье бахара. 32Ткъа Марема, Ӏийса волчу дӀакхаьчча, Иза а гина, Цуьнан когашка а йоьжна, элира: «Эла! Хьо кхузахь хиллехьара, лийр ма вацара сан ваша».

33Йоьлху Марем а, боьлху цуьнца баьхкина яхӀудхой а гина, са карзахдаьлла, дог доьхна вара Ӏийса. 34Ӏийсас элира: «Мичахь охьавиллина аша иза?»

Цара жоп делира: «ГӀой, хьажахь, Эла!» 35Ӏийсан бӀаьргех хиш деара+. 36ТӀаккха яхӀудхоша бохура: «Ма везаш хилла Цунна иза!» 37Амма яхӀудхойх цхьаболчара бохура: «Оцу бӀаьрзечу стеган бӀаьргаш схьабиллинчу Кхуьнан хӀара стаг ца валийта а ницкъ ца кхечира те?»+

ЛаӀзар веллачуьра денвар

38Ӏийса, юха а Шен дог доьхна а волуш, къуббанна тӀевеара. Иза хьех яра, дуьхьал биллина тӀулг а болуш+. 39ТӀаккха Ӏийсас элира: «ДӀакарчабе и дуьхьалара тӀулг».

Веллачун йишас Мартас элира Ӏийсага: «Эла! Вон хьожа йогӀу цунах, хӀара доьалгӀа де ма ду иза дӀавоьллина».

40Ӏийсас элира цуьнга: «Хьоьга ца аьлла Аса, нагахь хьо тешахь, Делан сийлалла гур ю хьуна?»

41ТӀаккха тӀулг дӀакарчийра. Ткъа Ӏийсас, бӀаьргаш хьала а хьажийна, элира: «Дада! Баркалла боху Ас Хьуна, Со Хьуна дӀахазарна+. 42Суна-м хаьара, Хьуна гуттара а Со дӀахезий. Амма кху гонах лаьттачу нехан дуьхьа элира Ас иза, Со Ахь ваийтина хиларх уьш тешийтархьама»+.

43Иза а аьлла, Ӏийсас чӀогӀа мохь туьйхира: «ЛаӀзар! Аравала!» – аьлла+.

44ТӀаккха и велла хилларг, куьйгех а, когех а йихкина кисин асанаш а йолуш, дӀахьарчийна корта а болуш, къуббанна чуьра аравелира. Ӏийсас элира цаьрга: «ДӀа а вастий, дӀавахийта иза»+.

45•ТӀаккха Марем йолчу баьхкинчу яхӀудхойх дукхахберш, Ӏийсас динарг а гина, тийшира Цунах+. 46Ткъа царах цхьаберш парушхошна тӀебахара. Ӏийсас динарг дийцира цара парушхошка. 47ТӀаккха динан коьртачу дайша а, парушхоша а, коьртачу кхеташо а гулйина, элира: «ХӀун дийр дара те вай? ХӀунда аьлча хӀокху Стага дукха тамашийначу гӀуллакхийн билгалонаш ма гойту? 48Нагахь вай Иза иштта витахь, массо а нах Цунах тешар бу. ТӀаккха, римхой а баьхкина, цара вайн Делан цӀа а, вайн халкъ а хӀаллакдийр ду».

49Царах цхьаммо, цу шарахь динан коьрта да волчу Кайбас, элира: «Шуна хӀумма а ца хаьа, 50я шу кхета а ца кхета шайна гӀоле йолчух. И цхьа стаг массо а халкъан дуьхьа валар гӀоле ю, дерриг халкъ хӀаллакьхуьлучул»+.

51Иза Кайбас ша-шегара ца элира. Амма ша цу шарахь динан коьрта да хиларна, цо Делера болу хаам бовзуьйтуш, аьллера, Ӏийса вайн халкъан дуьхьа лийр ву аьлла+. 52Амма халкъан дуьхьа хилла а ца Ӏаш, дӀасадаьржина долу массо а Делан бераш схьа а гулдина, уьш цхьаьнатохархьама а хила дезаш дара иза+. 53Цу дийнахь дуьйна Ӏийса вен сацам бира цара+. 54Цундела Ӏийсас Ша яхӀудхошна юкъахь лелаш ца гойтура. Цигара дӀа а ваьлла, яьссачу аренна гергахьа болчу махка вахара Ӏийса. Цигахь Эпрам олучу юьртахь сецира Иза Шен мурдашца.

55Ткъа тӀедан герга дара жуьгтийн Пасахь олу деза де. И деза де тӀекхачале, оцу махкара дукха адам деара Ярушалайме, дино ма-бохху цӀандалархьама+. 56Цу адамаша Делан цӀийнан кертахь Ӏийса лоьхура. Цигахь шаьш лаьтташ, наха вовшашка хоьттура: «Шуна муха хета? ВогӀур-м вац те Иза кху дезачу дийнахь?»

57Ткъа динан коьртачу дайша а, парушхоша а нахе омра дира, нагахь цхьанна Ӏийса мичахь ву хаалахь, И волу меттиг схьайийца аьлла, Иза лацархьама+.

12

Бет-ХӀинехь Ӏийсана тӀе деза даьтта доттар

(Маттай 26:6-13; Марк 14:3-9)

12^1•Иштта, Пасахьан деза де тӀекхача ялх де дисича, Бет-ХӀина олучу гӀала веара Ӏийса. Ӏийсас веллачуьра денвина волу ЛаӀзар а вара цигахь вехаш+. 2Цигахь суьйренан пхьор кечдинера Ӏийсана. Марта а яра гӀуллакхаш деш. И ЛаӀзар а вара Ӏийсаца пхьор дуучаьрца+. 3+ТӀаккха Марема, цхьа герка хиллал нард олучу зезагех даьккхина долу деза даьтта, схьа а эцна, Ӏийсан когаш тӀе доьттира. Цул тӀаьхьа шен коьртара месашца Ӏийсан когаш бакъийра цо. Ткъа и цӀа хаза хьожа йогӀучу даьттанан хьожанах дуьзира+. 4ТӀаккха Ӏийсан мурдех цхьаммо, ЯхӀуд-Искархочо, тӀаьхьа Ӏийсана ямартло ен волчо, элира: 5«И деза даьтта кхо бӀе динари ахчанах дохка а доьхкина, мискачарна дӀа хӀунда ца дийкъира вай?» 6И ша аьлларг ца элира цо мискачу нехан бала кхаьчна, ткъа ша къу хиларна элира. Шегахь мурдийн ахча Ӏалашдеш лелош болу тӀоьрмаг болу дела, наггахь цу чу тосучу ахчанах хӀума схьаоьцура цо шена+.

7ТӀаккха Ӏийсас элира: «Йита и зуда. Шена ца хуъушехь, Со дӀавуллун волчу денна Ӏалашдина хилла цо и даьтта[*]. 8+ХӀунда аьлча мисканаш гуттар а хир бу шуьца, ткъа Со даим хир вац шуьца»+.

ЛаӀзарна дуьхьал бина барт

9Дукхах болчу яхӀудхошна хиира Ӏийса цигахь вуйла. Ӏийса гархьама хилла а ца Ӏаш, Цо веллачуьра денвина волу ЛаӀзар ган а баьхкинера уьш+. 10Ткъа динан коьртачу дайша ЛаӀзар а вен сацам бира. 11ХӀунда аьлча ЛаӀзар бахьана долуш баьхкина дукхах болу яхӀудхой, динан куьйгалхойх дӀа а къаьстина, Ӏийсах тийшира.

Ӏийса декъалварца Ярушалайма чувар

(Маттай 21:1-11; Марк 11:1-11; Лака 19:28-40)

12•ШолгӀачу дийнахь Пасахь даздан баьхкинчу дукхачу нахана хезира, Ӏийса Ярушалайме вогӀуш ву аьлла. 13+Уьш, хурманийн диттийн гаьннаш карахь а долуш, Ӏийсана дуьхьалбаьхкира. Цара аз айдина маьхьарий деттара:

«ХӀашанна![*]
Декъала ву Везачу Элан цӀарах вогӀуш волу
Исраилан Паччахь!»+

14Ткъа Ӏийса, цхьа къона вир карийна, цунна тӀе хиира, Делан Йозанаш тӀехь яздина ма-хиллара:

15+«Ма кхералахь, Цийонан йоӀ![*]
ХӀара хьан Паччахь вогӀу,
къоначу вира тӀе а хиъна»+.

16Цуьнан мурдаш юьхьанца ца кхийтира цунах. Амма, тӀаьхьа, Ӏийсан сийлалла кхочушхилча, кхийтира уьш, и дешнаш Цунах лаьцна яздина хиларх а, и дерриг а Цунна дина хиларх а+.

17Хьалха Цо ЛаӀзар къуббанна чуьра схьакхайкхинчу хенахь а, Цо иза веллачуьра денвинчу хенахь а Ӏийсаца хиллачу наха цунах тоьшалла дора. 18Ӏийсас оцу тамашийначу гӀуллакхан билгало яр хезна, Цунна дуьхьалбаьхкира нах. 19Парушхоша вовшашка бохура: «Гой шуна, вай-м хӀумма а дан ца ларий? Ткъа дерриг дуьне а Цунна тӀаьхьахӀуттуш ма лаьтта!»+

Цхьаболчу грекахоша Ӏийса лахар

20Пасахьан дезачу дийнахь Далла Ӏамал ян баьхкинчарна юкъахь грекахой а бара. 21Галилай-махкара Бет-Саида-гӀалара волчу Пилапана тӀебахара уьш. Цара, дехарш деш, элира Пилапе: «Олахо, тхуна Ӏийса ган лаьа»+.

22Цунах лаьцна Пилапа Ӏандаре дӀаэлира. ТӀаккха Ӏандара а, Пилапа а, вахана, Ӏийсага дӀадийцира грекахошна луург. 23Ӏийсас, жоп луш, элира цу шинга:

«ТӀекхаьчна Адамийн КӀентан сийлалла дӀагойту сахьт+. 24Баккъалла а боху Ас шуьга: нагахь кӀен буьртиг лаьтта боьжча, хӀаллак ца хилахь, иза ша буьсур бу. Ткъа нагахь иза ша хӀаллакьхилахь а, дуккха а стом лур бу цо+. 25+Шен са дезачо иза хӀаллакдо. Ткъа кху дуьненахь шен са ца дезачо, Дела волчохь хедар доцучу дахаре кхачархьама, Ӏалашдийр ду иза+. 26Милла а Суна гӀуллакх деш верг Суна тӀаьхьахӀуттийла. Иза Со волччохь Сан ялхо а хир ву. Милла а Суна гӀуллакх деш верг Сан Дас лорур а ву».

Ӏийсас Шен толамах лаьцна дуьйцу

27«Ткъа хӀинца Сан са карзахдаьлла. ХӀун ала те Ас? „Дада, кӀелхьарваккхахьа Со кху сахьтах“? Амма кху сахьтана веана ма ву Со+. 28Дада! Гучуяккхахьа Хьайн цӀеран сийлалла!»

ТӀаккха стигалшкара аз хезира: «Ас Сайн цӀеран сийлалла гайта а гайтина, ткъа хӀинца кхин а гойтур а ю», – аьлла+.

29Цигахь лаьтташ болчу, иза хезначу наха бохура: «Иза стигал къовкъар дара».

Ткъа вукхара бохура: «Малико къамел дира Цуьнца»+.

30Цара аьллачунна дуьхьал Ӏийсас элира: «Сан дуьхьа даийтина дацара и аз, амма шун дуьхьа даийтина дара иза+. 31ХӀинца кху дуьненна кхел хуьлуш ю. Кху дуьненан эла дӀаэккхор ву хӀинца+. 32Со лаьттара хьалаваьккхича, массо адам Сайна тӀеозор ду Ас»+.

33Иза Ӏийсас элира, Шен валар муха хир ду хаийтархьама+. 34+Наха Ӏийсага элира: «Тхуна хезна товрат-хьехам тӀехь, Дала леррина Къобалвинарг даим а вехар ву аьлла, дуйла. Ткъа Ахь муха боху: „Адамийн КӀант хьалаваьккхина хила везаш ву? Мила ву и Адамийн КӀант?“»+

35ТӀаккха Ӏийсас элира цаьрга: «ХӀинца а кӀеззигчу ханна серло ю шуьца. Серло йолччуьра, лела шу, шаьш бодане дӀа ца хьулдайта. Ткъа боданехь лелачунна ша стенга воьду а ца хаьа+. 36И серло шуьца йолччуьра, теша цу серлонах, тӀаккха серлонан кӀентий хир ду шух». Иза а аьлла, Ӏийса, дехьа а ваьлла, къайлавелира царах+.

ЯхӀудхойн цатешар

37Оццул дукха тамашийначу гӀуллакхийн билгалонаш гайтира Ӏийсас нахана, хӀетте а тешаш бацара уьш Цунах. 38+Иза дара ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаро аьлла хӀара дешнаш кхочушхилийтархьама:

«Веза Эла, мила тийшира тхоьгара хезначух?

Хьанна хааделира Везачу Элан нуьцкъала куьг?»+

39Цу нехан тешийла а дацара, ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаро кхидӀа а иштта аьлла дела:

40+«Дала церан бӀаьргаш бӀаьрзе бинера,
церан дегнаш а шога динера,
церан бӀаьргашна са ца гайта а,
церан дегнаш тӀаьхьа ца кхиийта а,
уьш шайна гӀо дайтархьама Шена тӀе ца бахийта а. –

Ас уьш то а бийр бара!»+

41Иштта аьллера ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаро, шена Ӏийсан сийлалла гича. Иза Ӏийсах лаьцна аьллера цо+. 42Ур-атталла куьйгалхошна юкъара а дукхахберш тийшира Ӏийсах. Амма шаьш парушхойх кхерар бахьана долуш, цара ца хаийтира шаьш тешний. Уьш кхоьрура шаьш гуламан цӀийнах дӀакъасторах+. 43ХӀунда аьлча шайна адамашкара долу сийдар Дала сийдарал а сов дезарна+.

Тешар а, цатешар а

44ТӀаккха Ӏийсас дӀакхайкхадира нахе: «Сох тешаш верг, Сох тешна а ца Ӏаш, Со Ваийтинчух а теша+. 45Со гуш волчунна Со Ваийтинарг а го+. 46Серло санна веана Со кху дуьнен чу, Сох тешнарг цхьа а боданехь ца витархьама+. 47Нагахь санна цхьаммо Сан дешнаш шена хезча, уьш ца лардахь а, Ас цунна кхел йийр яц. ХӀунда аьлча Со дуьненна кхел ян веана вац, амма дуьне кӀелхьардаккха веана ву+. 48Со юхатухуш а, Сан дешнаш тӀе ца оьцуш а волчун шен кхел ю. Ас аьллачу дашо йийр ю цунна кхел тӀаьххьарчу дийнахь+. 49ХӀунда аьлча Аса Сайгара ца боху, амма Со ваийтинчу Сан Дас весет дина Соьга, Аса хӀун ала а, хӀун дийца а деза олуш. 50Суна хаьа, Делан весето Ша волчохь хедар доцучу дахаре валавой. Цундела Айса бохург, Сайн Дас ма-аллара, боху Ас».

13

Ӏийсас Шен мурдийн когаш билар

13^1Пасахьан деза де тӀекхочуш дара. Ша кху дуьненара Шен Дена тӀеваха веза хан тӀекхаьчний хаьара Ӏийсана. Дуьненара Шенаш безара Ӏийсана, ткъа хӀинца Шен безам ма-барра кӀорггера гайтира Ӏийсас царна+. 2Суьйренан пхьор дуучу хенахь Ӏийсана ямартло ян дагатесира иблисо ШамӀа-Искархочун кӀантана ЯхӀудана+. 3Ткъа Ӏийса хууш вара стигалшкара Шен Дас дерриг а Шен кара деллий а, Ша Делера схьаваьллий а, хӀинца Далла тӀевоьдий а+. 4Иштта Ӏийсас, хьала а гӀаьттина, Шен тӀехулара бедар схьаяьккхира. ТӀаккха гата схьа а эцна, иза Шен гӀодаюкъах дихкира. 5Цул тӀаьхьа теса чу хи доьттира Ӏийсас. ТӀаккха мурдийн когаш била а буьлуш, уьш Шен гӀодаюкъарчу гатанца бакъабан волавелира Иза+. 6Иштта ШамӀа-Кипина тӀе а вахара Ӏийса, ткъа вукхо элира Цуьнга: «Веза Эла, Ахь буьлур бара сан когаш?»

7Ӏийсас жоп делира: «Ас дийриг цкъа хӀинца хӀун ду ца хаьа хьуна, амма тӀаьхьа кхетар ву хьо».

8ТӀаккха Кипас элира Цуьнга: «Буьлур бац Ахьа-м сан когаш цкъа а».

Ткъа Ӏийсас жоп делира Кипе: «Ас уьш ца билахь, Сох доьзна хьан хӀумма а хир дац-кх»+.

9ТӀаккха ШамӀа-Кипас элира Цуьнга: «Веза Эла, когаш билина а ца Ӏаш, сан куьйгаш а, корта а билахь!»

10Ӏийсас элира цуьнга: «Лийчиначун ши ког бен била ца оьшу, хӀунда аьлча иза верриг а цӀена ву. Шу а цӀена ду, дерриш дацахь а»+. 11Ӏийсана-м вевзара Шена ямартло ен верг. Цундела элира Цо: «Шу дерриш цӀена дацахь а», – аьлла+.

12+Мурдийн когаш билина а ваьлла, Шен бедар схьа а эцна, Ӏийса юха а Шен метте дӀатевжира. Ткъа мурдашка Цо элира: «Хаьий те шуна Ас шайна динарг хӀун ду? 13Аша Сох „Устаз“ а, „Веза Эла“ а олу, иза нийса олу аша, Со Иза ван а ву+. 14Иштта, шун Веза Эла а, Устаз а воллушехь, Аса а шун когаш билча, аша а била беза вовшийн когаш+. 15Аса масал гайтира шуна. ХӀинца Ас шайна диннарг шуьга вовшашна а дайтархьама+. 16+Баккъалла а боху Ас шуьга: „Ялхо шен олахочул лакхара вац. Иштта вахийтинарг а ша ваийтинчул лакхара вац“+. 17Иза шуна хаа а хаахь, и аша кхочуш а дахь, декъала хир ду шу+. 18+•Шух массарах лаьцна ца боху Ас иза. Суна бевза Айса хаьржинарш. Амма кхочушхила деза Делан Йозанаш тӀехь яздина долу: „Соьца бепиг дууш волчо Суна тӀе куьг айина“, – боху дешнаш+. 19ХӀинца хьалххе дӀахоуьйту Ас шуьга хиндерг, иза кхочушхилале, тӀаккха и кхочушхилла даьлча, Со Со Верг хиларх шу тешийта+.

20+Баккъалла боху Ас шуьга: Ас Вохуьйтург тӀеоьцуш волчо Со тӀеоьцу, ткъа Со тӀеоьцучо Со Ваийтинарг а тӀеоьцу»+.

Ӏийсас Шена ямартло хьан йийр ю дӀадийцар

(Маттай 26:20-25; Марк 14:17-21; Лака 22:21-23)

21И къамел дича, Ӏийсан са бӀарзделлера. Цо, тоьшалла деш, элира: «Бакъдерг боху Ас шуьга, шух цхьаммо ямартло йийр ю Суна»+.

22ТӀаккха мурдаш, цецбевлла, вовшашка хьоьжура, Цо хьанах лаьцна боху ца кхеташ. 23Мурдех Ӏийсана къаьсттина везаш волу цхьаъ Цуьнан некха тӀе тевжина Ӏаш вара+. 24Оцу мурде ШамӀа-Кипас хичаш йира, и Цо вуьйцург мила ву те, Ӏийсага хаттахь аьлла. 25Оцу мурдо, Ӏийсан некха тӀе корта а биллина, хаьттира Цуьнга: «Веза Эла! Мила ву иза?» – аьлла.

26Ӏийсас жоп делира: «Аса хӀара баьпкан юьхк, кеда чу а Ӏоьттина, дӀакховдон ерг ву».

ТӀаккха Ӏийсас баьпкан юьхк, кеда чу а Ӏоьттина, ШамӀа-Искархочун кӀанте ЯхӀуде дӀакховдийра. 27ЯхӀуда и баьпкан юьхк схьа-ма-ийцци, цу сахьттехь, цунна чу иблис дуьйлира. ТӀаккха Ӏийсас элира ЯхӀуде: «И хьо дан воллург сихха дей вала».

28Амма Ӏийсана юххехь дӀатевжина Ӏаш болчех цхьа а ца кхийтира, Ӏийсас стенах лаьцна боху цуьнга. 29ЯхӀудехь ахча долу тӀоьрмаг хиларна, царах цхьаболчарна моьттира, Ӏийсас цуьнга: «Дезачу денна вайна оьшург эца», – я: «Мискачарна сагӀа ло», – боху+.

30Ткъа ЯхӀуд, и баьпкан юьхк схьа а эцна, цу сахьтехь аравелира. Арахь буьйса яра.

Керла гӀуллакх тӀедиллар

31Иштта, ЯхӀуд араваьлча, Ӏийсас элира: «ХӀинца Адамийн КӀентан сийлалла а гучуели, ткъа Делан сийлалла Цуьнгахула гучуяьккхи+. 32Нагахь Делан сийлалла Цуьнгахула гучуяьккхича, тӀаккха Дала а Шегахула Адамийн КӀентан сийлалла гучуйоккху. Кестта Дала Цуьнан сийлалла гучуйоккхур ю+.

33+Бераш! ХӀокхул тӀаьхьа кхин дукха хир вац Со шуьца. Лоьхур ву аша Со. Амма Ас динан куьйгалхошка ма-аллара: „Со воьдучу шун догӀийла яц“, иштта хӀинца шуьга а боху Ас изза+. 34+ХӀинца керла гӀуллакх тӀедуьллу Ас шуна: вовшийн дезаш хила. Суна шу ма-деззара, иштта шуна а дезийла вовшийн+. 35Нагахь шун вовшашка безам хилахь, тӀаккха хуур ду массарна а шу Сан мурдаш хилар».

Ӏийсас хьалххе дӀахоуьйту Кипас Ша дӀатосург хилар

(Маттай 26:31-35; Марк 14:27-31; Лака 22:31-34)

36•ШамӀа-Кипас хаьттира Ӏийсага: «Веза Эла! Хьо стенга воьду?»

Ӏийсас жоп делира цуьнга: «Со воьдучу цкъа хӀинца валур вац хьо, амма тӀаьхьо вогӀур ву хьо Суна тӀаьххье».

37Кипас хаьттира Ӏийсага: «Сан йиш хӀунда яц те хӀинцца Хьуна тӀаьхьа ван? Сайн са а дӀалур ду-кх ас Хьан дуьхьа»+.

38Ӏийсас жоп делира: «Хьайн са а дӀалур ду боху ахь Сан дуьхьа? Бакъдерг боху Ас хьоьга: „НӀаьна кхайкха а кхайкхале, кхузза Сох дӀакъаьстар ву хьо“»+.

14

Ӏийса Дена тӀе боьду некъ бу

14^1«Сингаттаме ма хуьлийла шун дегнаш. Делах а тешалаш, Сох а теша+. 2Сан Ден цӀахь дуккха ю чоьнаш. Со шуна меттиг кечъян воьду. Иза иштта дацахьара, Ас и эр дацара шуьга[*]. 3Аса, ваха а вахана, шуна меттиг кечйина яьлча, тӀаккха юха а веана, Со волчу дӀадуьгур ду шу, шу а Со волччохь хилийтархьама+. 4Со воьдучу метте болу некъ а бевза шуна».

5ТӀаккха ТӀамас элира Цуьнга: «Веза Эла, тхуна-м ца хаьа, Хьо стенга воьду, тхуна муха бевзар бу и некъ?»+

6Цунна дуьхьал Ӏийсас элира: «Со бу шуна некъ а, билггал долу бакъдерг а, дахар а. Цхьа а ца воьду Дена тӀе, Соьгахула бен+. 7Шуна Со вевзахьара, Сан Да а вевзар вара шуна. Ткъа хӀинца дуьйна дӀа Иза вовза а вевзина, ган а гина шуна».

8Пилапа элира Ӏийсага: «Веза Эла, гайтахьа тхуна Да, иза тоьар дара-кх тхуна тӀаккха»+.

9Ӏийсас элира цуьнга дуьхьал: «Оццул дукха хенахь дуьйна ву Со шуьца, ткъа хӀинца а ца вевза хьуна Со, Пилап? Со гиначунна Да а гина, ткъа ахьа и муха боху: „Гайтахьа тхуна Да“+? 10Ткъа хьо ца теша, Со Деца хиларх а, Да Соьца хиларх а? Аса шуьга олу дешнаш Соьгара дац. Соьца хуьлуш волчу Сан Дас деш ду и Шен гӀуллакхаш+. 11Тешалаш Сох, Со Деца хиларх а, Да Соьца хиларх а. Ткъа шу цунах ца тешахь, Ас дечу гӀуллакхашкахула мукъана а теша Сох+. 12Бакъдерг боху Ас шуьга: и Ас дийриг Сох тешачуьнга а далур ду. Кхин а сов гӀуллакхаш далур ду цуьнга, хӀунда аьлча Со Сайн Да волчу воьду+. 13ТӀаккха аша Сан цӀарах деххнарг Ас кхочушдийр ду, Ден сийлалла Цуьнан КӀантехула гучуяккхархьама. 14Ткъа аша хӀуъа а Сан цӀарах дехахь, Ас кхочушдийр ду иза»+.

Делан Са лур ду алар

15«Нагахь шуна Со везахь, Ас шайна тӀедиллина гӀуллакхаш а кхочушде аша+. 16Ткъа Аса Дега доьхур ду, тӀаккха Цо кхин „гӀо Дийриг“ лур ву шуна, Иза абаде кхаччалц шуьца хилийта+. 17Билггал бакъдерг гойту Са лур ду шуна, дуьнене тӀеэцалур доцу, шена Иза ган а ца го дела а, И довза а ца девза дела а. Ткъа шуна девза Иза, И шуьца долу дела а, шуна чохь И хир долу дела а+. 18Байлахь дуьтур дац Ас шу. ВогӀур ву Со шу долчу. 19Кестта дуьненна гур вац Со, амма шуна гур ву Со. Соьца дахар хиларна, шу а дехар ду[*]+. 20Цу дийнахь хуур ду шуна Со Сайн Деца хилар а, шу Соьца хилар а, Со а шуьца хилар а. 21Ас тӀедиллина гӀуллакхаш тӀе а оьцуш, уьш кхочушдеш верг ву Со везарг. Ткъа Со везнарг Сан Дена а везар ву. Суна а везар ву иза, Аса Со гойтур ву цунна»+.

22Искархо а воцуш, кхечу ЯхӀуда элира Ӏийсага: «Веза Эла! И хӀун ду? Хьо тхуна хӀунда гайта воллу Хьо, дуьненна а ца гойтуш?»+

23Ӏийсас элира цуьнга: «Нагахь стагана Со везахь, цо Сан дош лардийр ду. Сан Дена иза везар ву, ткъа Вай и волчу а гӀур ду, ваьшна хӀусам а йийр ю цигахь+. 24Со ца везачо Сан дешнаш а тӀе ца оьцу. Ткъа шуна хезаш долу дош Сан дац. Иза Со ваийтинчу Ден ду.

25ХӀара Ас дийцира шуьга, Со шуьца а волуш. 26Ткъа шуна гӀо Дийриг, Шен Са, доуьйтур ду Сан Дас. Сан дуьхьа доуьйтур долчу цу Делан Сино хьоьхур ду шуна массо хӀума а. Ас шуьга мел дийцинарг дага а доуьйтур ду Цо шуна+.

27Машар буьту Ас шуна, Сайн машар ло Ас шуна. Дуьнено ца луччу тайпана, машар ло Ас шуна. Синтем боцуш ма хуьлийла шун дегнаш, кхера а ма лойла уьш+.

28Шуна хезира-кх Ас шуьга аьлларг: „Со дӀавоьду, юха а вогӀур ву Со шу долчу“. Со шайна везахьара, хазахетар дара шуна Со Дена тӀевоьдуш хилар, Сан Да Сол лакхара волу дела+.

29ХӀинца, хьалххе, и хилале, дӀахоуьйту Ас шуьга, тӀаьхьа и кхочушхилла даьлча, шу тешийтархьама+. 30Кхин деха дийр дац Ас шуьца къамел, хӀунда аьлча кху дуьненан эла схьавогӀу, ткъа цуьнан Суна тӀехь олалла дац+. 31Амма дуьненна а Суна Сайн Да везий хаийта, Сайна тӀедехкина гӀуллакхаш, Цо ма-бохху, кхочуш до Ас.

ХьалагӀовтта. Кхузара дӀадоьлху вай».

15

Ӏийса кемсийн бакъйолу таьлланг ю

15^1«Со кемсийн бакъйолу таьлланг ю, ткъа Сан Да кемсийн беш Лелорхо ву+. 2Муьлхха а стом ца луш долу Сан га Цо дӀахададо. Ткъа стом луш долу муьлхха а га цӀандо, алссам стоьмаш хилийта+.

3Ас шуна хьехначу дашехула хӀинца шу цӀена ду+. 4Шу Соьца хила, ткъа Со Шуьца хир ву. Гаьнно, ша таьлланг тӀехь ца хилча, ша-шегара стом ца кхиоре терра, иштта шу а хир ду, шу Соьца ца хилча+.

5Со кемсийн таьлланг ю, ткъа шу гаьннаш ду. Муьлххачо а ша Соьца волчо а, Со шеца волчо а шортта стоьмаш кхиор бу. Со воцуш шуьга хӀумма а далур дац+.

6Милла а Соьца воцург кхоьссина дӀа а вохуьйту, и га санна, иза вакъа а ло. ТӀаккха и гаьннаш, гулдина, цӀерга кхуьссу. Уьш цӀергахь догу+. 7Нагахь шу Соьца а хилахь, Сан дешнаш шуьца а хилахь, шайна луъург дерриге а деха, иза хир ду шуна+. 8Шортта стом а луш, шу Сан мурдаш хилча, Сан Ден сийлалла гучуйолу.

9Сан Дена Со везаре терра, Суна шу а дезна. Хуьлийла шу а Сан безамехь+. 10Аса шайна тӀедехкинарш аша кхочушдеш хилча, Сан безамехь хир ду шу, Сан Ден безамехь Со хиларе терра, Аса а Сайн Дас тӀедехкинарш нийсса кхочушдина дела. 11ХӀара элира Ас шуьга, Сайн хазахетар шуна чохь хилийтархьама а, и шун хазахетар дуьззина хилийтархьама а+. 12+ХӀара ду Ас шуна тӀедуьллург: „Дезийла шуна вовшийн, Суна шу дезадаларе терра“+. 13Шен доттагӀашна хьалхара шен са а дӀадаллал болчу безамал сов безам цхьанна а хир бац+. 14Шу Сан доттагӀий ду, нагахь аша Ас тӀедиллина гӀуллакх кхочушдахь+. 15ХӀинца ца олу Ас шух ялхой, хӀунда аьлча ялхочунна шен олахочо дийриг ца хаьа. Амма шух Ас доттагӀий аьлла, Сайн Дегара хезнарг дерриге а Ас шуьга дӀахаийтина дела+. 16Аша Со ца хаьржина, амма Ас, харжа а хаьржина, дӀахӀиттийна шу. Ас шу къобалдина, шу дахханчохь, шуьга лаьттан стоьмаш кхиадайта. ТӀаккха аш Сан цӀарах хӀуъа а Сан Дега деххнарг Цо шуна лур ду+. 17Ткъа хӀара тӀедуьллу Ас шуна: вовшийн дезалаш»+.

Дуьненан цабезам

18«Дуьненна шаьш ца дезалахь, хаалаш, шул хьалха Со а дуьненна ца везна хилар+. 19Шу кху дуьненара делахьара, цу дуьненна шу, шайнаш санна, дезар дара. Амма шу кху дуьненан долахь дац. Ас шу дуьненна юккъера схьахаьржина долу дела, ца деза шу дуьненна+.

20+Дагахь латтаделаш Аса шайга аьлла дош: „Ялхо шен олахочул лакхара вац“. Нагахь Соьга халонаш хьегийтинехь, шуьга а хьоьгуьйтур ю. Нагахь Сан дош нийсса кхочушдеш хиллехь, шун дош а кхочушдийр ду+.

21И дерриг а дийр ду шуна Сан цӀе бахьана долуш, хӀунда аьлча Со Ваийтинарг царна ца вевза.

22Нагахь Аса, веана, цаьрга ца дийцинехьара, уьш шайн къиношна бехке хир бацара. ХӀинца шайн къиношна уьш бехказа бац+. 23Со ца везачунна Сан Да а ца веза+. 24Нагахь Ас кхин цхьаммо а дина доцу гӀуллакхаш царна юкъахь ца динехьара, тӀаккха царна тӀехь къа а хир дацара. Ткъа хӀинца, и гӀуллакхаш шайна гина доллушехь, ца вийзира царна Со а, Сан Да а+. 25+Амма иза хилира, церан товрат-хьехамаш тӀехь яздинарг кхочушхилийта: „Со ца веза бахьана дацара церан“+.

26Ас воуьйтур ву шуна Сайн Дегара гӀо Дийриг – Дегара схьадолу бакъдерг гойту Са доуьйтур ду шуна. Цо, деача, тоьшалла дийр ду Сох+. 27Ткъа шаьш юьххьехь дуьйна а Соьца хиларна, аша а тоьшалла дийр ду Сох»+.

16

16^1«ХӀара элира Ас шуьга, шу тешар тӀера юха ца довлийтархьама. 2Гуламан цӀенойх дӀакъастор ду шу. Цул сов, тӀекхочуш ю и зама, муьлххачунна а, шух цхьаъ ша вийча, ша Далла гӀуллакх до моьттуш+. 3И гӀуллакхаш лелор ду цара, шайна я Да а, я Со а ца вевзина дела+. 4ХӀара элира Ас шуьга, и зама тӀееача, шуна дагадаийтархьама оцу дерригенах лаьцна Ас шайга аьлларг».

Делан Синан болх

«ХӀинццалц ца аьллера Ас шуьга иза, Со шуьца цхьаьна хилла дела+. 5Ткъа хӀинца Со Ваийтинчунна тӀевоьду Со. Шух цхьаммо а ца хотту Соьга: „Хьо стенга воьду?“+
6Амма Аса шайга и дӀахаийтарна, шун дегнаш гӀайгӀанах дуьзна ду. 7Ткъа Аса бакъдерг боху шуьга: „Со дӀавахар гӀоле ю шуна“. Нагахь Со дӀа ца вахча, шуна гӀо Дийриг вогӀур вац, ткъа Со дӀавахча, воуьйтур ву Ас Иза шуна+. 8Ша веача, Цо гучудоккхур ду дуьненна цуьнан къинойх а, бакъонцалеларх а, кхелах а лаьцна йолчу агӀор дуьне тиладалар. 9Цо гойтур ду дуьнено Сох цатешарна латийна къа+. 10ТӀаккха Цо гойтур ду дуьне бакъонца цалелар, хӀунда аьлча Со Дена тӀе гӀур ву. Со кхин гур вац шуна. 11Ткъа цу Делан Сино гойтур ду Делан кхелах лаьцна дуьне тиладелла хилар, хӀунда аьлча кху дуьненан элана кхел йина+.

12Кхин дуккха а дара Сан шуьга ала, амма цкъа хӀинца кхетар дац шу. 13Ткъа и бакъдерг гойтуш долу Са схьадеача, Цо билггал бакъболчу новкъа дохур ду шу, хӀунда аьлча Цо Шегара бохур дац, амма Шена хезнарг дуьйцур ду, тӀейогӀучу хенахь хиндерг хоуьйтур ду Цо шуна+. 14Цо Сан сийлалла ойур ю, хӀунда аьлча Соьгарчух дӀа а эцна, Цо довзуьйтур ду шуна иза. 15Ден мел долу хӀума а Сан ду. Цундела элира Ас, Цо, Соьгарчух дӀа а эцна, шуна довзуьйтур ду иза аьлла»+.

Халахетар а, хазахетар а

16«Кестта Со гур вац шуна. ТӀаккха юха а кестта гур ву шуна Со»+.

17ТӀаккха цхьаболчу мурдаша вовшашка элира: «И хӀун ду те Цо вайга бохург: „Кестта Со гур вац шуна, юха а кестта Со гур ву шуна?“ Кхин а: „Со Сайн Да волчу воьду“?»

18Иштта цара бохура: «И хӀун ду те Кхо бохург: „Кестта“? Ца кхета-кх вай Кхо бохучух».

19Ткъа Ӏийса кхийтира, Шега уьш хӀун хатта лууш бу. ТӀаккха Цо мурдашка элира: «Ас шайга аьлларг хӀун ду те бохуш, вовшашка хоьттуш ду шу: „Кестта Со гур вац шуна, тӀаккха юха а кестта гур ву шуна“? 20Баккъалла боху Ас шуьга: Шу узарш деш а, доьлхуш а хир ду, ткъа дуьненна хазахетар ду. Шу халахетта хир ду, амма шун халахетар хазахетаре доьрзур ду+. 21Бер деш йолу зуда хуьлу гӀайгӀане, шен бер до хан тӀекхаьчна дела, ткъа шен бер хилла даьлча, хазахетарна и гӀайгӀа йицло цунна, ша адам дуьнен чу даккхарна+. 22Иштта шу а хӀинца гӀайгӀане ду, амма Суна юха гур ду шу, тӀаккха хазахетар хир ду шун дегнашна. И шун хазахетар цхьаммо а дӀадоккхур дац шуьгара+. 23ТӀаккха цу дийнахь хӀумма а хоттур дац аша Соьга. Баккъалла боху Ас шуьга: нагахь Сан цӀарах цхьа хӀума аша Дега дехахь, лур ду Цо шуна+. 24ХӀинццалц хӀумма а ца дехнера аша Сан цӀарах. Ткъа хӀинца деха, лур ду шуна, шун хазахетар дуьззина хилийтархьама»+.

Дуьненна тӀехь толам баккхар

25«ХӀара кицанашца элира Ас шуьга. Амма тӀейогӀуш ю и зама, Ас шуьга кхин кицанашца а ца дуьйцуш, ма-дарра Сайн Дех лаьцна шуна дӀакхайкхош+. 26Цу дийнахь шаьш доьхур ду аша Сан цӀарах. Ас ца боху шуьга, шун метта Ас деха дезар ду Дега. 27ХӀунда аьлча Дена Шена а деза шу, шуна Со везна дела а, Со Дех схьаваьлла хиларх шу тешна дела а+.

28Дех схьа а ваьлла, дуьнен чу веанера Со, ткъа хӀинца, юха а хӀара дуьне дитина, Дена тӀевоьду Со»+.

29ТӀаккха Ӏийсан мурдаша элира: «ХӀаъ, хӀинца-м тхо кхетадеш схьабоху Ахь тхоьга, кицанашца а ца дуьйцуш. 30ХӀинца кхета тхо Хьуна дерриг хаьий, цхьаммо хаттарш а дале, уьш Хьуна девзий. Цундела теша тхо Хьо Делера схьаваьлла хиларх»+.

31Ӏийсас жоп делира царна: «ХӀинца теша шу? 32Ткъа хӀинца тӀекхоччуш лаьтта, тӀекхаьчна а даьлла и сахьт, шу дерриш а дӀаса а даьржина, хӀора а шайн-шайн цӀа а вирзина, Со цхьа а вуьтуш. Амма Со цхьа вац, Соьца Сан Да волу дела+. 33ХӀара элира Ас шуьга, Соьгахула шун машар хилийтархьама. Дуьненахь гӀайгӀа хир ю шун, амма доьналла долуш хилалаш! Со тоьлла дуьненал»+.

17

Ӏийсан доӀа

17^1И дешнаш а аьлла, Шен бӀаьргаш стигала хьала а хьажийна, Ӏийсас элира: «Дада! ТӀедеана и сахьт. Гайтахьа Хьайн КӀентан сийлалла, Цуьнга а Хьайн сийлалла гайтийта+. 2ХӀунда аьлча массо а адамна тӀехь олалла дан бакъо елла Ахь Цунна, Ахьа Шена беллачарна массарна а Хьо волчохь хедар доцу дахар Цуьнга далийтархьама+. 3Ткъа Хьо волчохь хедар доцу дахар бохург ду: цхьаъ бен воцу бакъволу Дела волу Хьо а, Ахьа дуьнен чу вахийтина волу Айхьа леррина къобалвина волу Ӏийса а вовзар. 4Ахьа Сайна тӀедиллина гӀуллакх кхочуш а дина, кху лаьттахь Хьан сийлалла гайти Ас. 5Ткъа хӀинца, Дада, Ахьа сийлахьвехьа Со Хьайна хьалха, дуьне кхоллале дуьйна а, Хьо волчохь Сан хилла долчу сийлаллица+.

6Ахьа кху дуьнен чохь Сайна делла долчу адамашна, гучуяьккхира Ас Хьан цӀе. Уьш Хьан дара, ткъа Ахьа Суна деллера уьш. Цара Хьан дош лардира. 7Ткъа хӀинца хаьа царна дерриг Ахь Суна делларг Хьоьгара хилар. 8И Ахь Суна делла дешнаш Ас цаьрга дӀаделла. Ткъа цара и дешнаш тӀеийцира. Уьш кхийтира, баккъал а Со Хьох схьаваьллий. Уьш тийшира Со Ахьа вахийтина хиларх+. 9Ас доьху Хьоьга царна тӀера. Ас ца доьху дуьненарчу дерриге а адамашна тӀера, амма Ахь Суна деллачарна тӀера, уьш Хьан долу дела+. 10Сан мел дерг Хьан ду, ткъа Хьайниг Сан ду. Цаьргахула Сан сийлалла гучуяьлла+. 11Со хӀинца дуьйна кху дуьненахь хир вац, амма уьш дуьненахь бу. Ткъа Со Хьо волчу вогӀу. Веза Дада! И Айхьа Суна белларш Хьайн цӀеран олаллица[*] Ӏалашбехьа, Ахьа Суна белла болу уьш а, Вайшиъ санна, цхьаалла йолуш хилийтархьама+. 12+Со цаьрца дуьнен чохь волчу хенахь, Ахьа Суна деллачу Хьан цӀеран олаллица Ас уьш Ӏалашбира. Царах цхьа а Ас ца вайира, хӀаллакьхила везаш волу стаг воцург, Делан Йозанаш тӀехь дерг кхочушхилийтархьама+.

13Ткъа хӀинца Хьуна тӀевогӀу Со. Амма хӀара Ас хӀинца Со дуьненахь волуш боху, Сан хазахетар ма-дарра, церан дегнаш чохь иза дуьззина хилийтархьама+. 14Ас Хьан дош царна деара, амма дуьненна и адамаш ца дийзира, уьш, Со санна, кху дуьненара доцу дела+. 15Ас ца доьху Ахь и нах кху дуьненара дӀаэцар, амма доьху Ахь уьш вонах ларбар+. 16Уьш а, Со санна, кху дуьненах бац. 17Хьайн билггал долчу бакъдолчуьнца уьш Хьайн дола бахахьа. Хьан дош ду бакъдерг+. 18Ахьа Со дуьнен чу ваийтаре терра, Ас уьш а хьажабо дуьнен чу+. 19Аса церан дуьхьа Со дӀало Хьан дола, уьш а бакъдолчуьнца Хьан дола бахийтархьама.

20Ас доьху Хьоьга, деккъа церан дуьхьа а доцуш, амма церан дешнашкахула Сох тешар долчеран дуьхьа а. 21Ас доьху уьш берриш цхьаъ хилийта. Хьо, Сан Дада, Соьца а, Со Хьоьца а санна, уьш а Вайца хилийтахь, Со Ахь ваийтина хиларх дуьне тешийтархьама. 22Ахь Суна делла долу сийлалла Ас царна а делла, уьш а, Вайшиъ санна, цхьаъ хилийтархьама+. 23Со цаьрца а, Хьо Соьца а санна, хуьлийла уьш а кхоччуш цхьаалла йолуш, дуьне тешийтархьама Ахьа Со вахийтина хиларх а, Со санна, Хьуна уьш безна хиларх а.

24Дада! И Ахь Суна белларш Со волчохь Соьца хила лаьара Суна. Царна а ган лаьа Суна Ахь делла долу сийлалла, хӀунда аьлча Хьуна Со дуьне кхоллале дуьйна а везнера+. 25Бакъволу Дада! Дуьненна ца вевзира Хьо, ткъа Суна вевза Хьо. Ахьа къастийначарна а хиира Ахь Со ваийтина хилар+. 26Аса гучуяьккхира царна Хьан цӀе, хӀинца чул тӀаьхьа а гучуйоккхур ю, Хьан Соьга боллу безам церан хилийта а, Со цаьрца хилийта а»+.

18

Ӏийсана ямартло яр а, Иза лацар а

(Маттай 26:47-56; Марк 14:43-50; Лака 22:47-53)

18^1•Шен доӀа дина а ваьлла, Ӏийса Шен мурдашца Кхидрун-хин тогӀина дуьхьал агӀор йолчу беша дӀаволавелира. Цу беша бевлира Ӏийса а, Цуьнан мурдаш а+. 2Ткъа Ӏийсана ямартло еш волчу ЯхӀудана а евзара и меттиг, хӀунда аьлча Ӏийса а, Цуьнан мурдаш а кест-кестта гуллора цигахь+. 3Иштта ЯхӀуд а веара цига, шеца римхойн тӀемалойн тоба а, динан коьртачу дайша а, парушхоша а хьовсийна гӀаролхой а балош. Церан карахь стогарш а, цӀераш латийна хаьштигаш а, герз а дара+.

4Ткъа хьалххе дуьйна а Шех хин дерг хууш волчу Ӏийсас, хьалха а ваьлла, элира цаьрга: «Аша мила лоьху?»+

5Цунна жоп делира: «Назартера Ӏийса лоьху», – аьлла.

ТӀаккха Ӏийсас элира: «Со ву-кх Иза».

Ткъа баьхкинчаьрца лаьтташ Ӏийсана ямартло еш волу ЯхӀуд вара. 6Ӏийсас «Со ву Иза» аьлча, уьш берриш, юха а бевлла, лаьтта охьаийгира.

7ТӀаккха Ӏийсас юха а хаьттира цаьрга: «Аша мила лоьху?»

Цара жоп делира: «Назартера Ӏийса», – аьлла.

8Ткъа Ӏийсас элира: «Ас элира шуьга, Со ву И, аьлла. Нагахь аша Со лехахь, хӀорш, Ӏадбитий, дӀабахийта».

9Иштта кхочушхилира Ӏийсас аьлла дешнаш: «Ахь Суна беллачех Ас цхьа а ца вайина»+.

10ТӀаккха шегахь тур долчу ШамӀа-Кипас, иза баттара а даьккхина, динан коьртачу ден ялхочунна тур а тоьхна, цуьнан аьтту лерг тӀерадаьккхира. Оцу ялхочун цӀе Малх яра+. 11+Ӏийсас Кипе элира: «Батта чу дилла хьайн тур. Сайн Дас мала аьлла белла баланийн кад ца молуш Ӏийр вара ткъа Со?»+

Ӏийса динан коьртачу дена хьалха валавар

12•Цул тӀаьхьа тӀемалоша а, церан коьртачу хьаькамо а, динан куьйгалхоша схьабахкийтинчу гӀаролхоша а Ӏийса, схьа а лаьцна, дӀавихкира. 13ТӀаккха Ӏаннина тӀевигира цара Ӏийса, Ӏанна цу шарахь динан коьрта да волчу Кайбан стунда хиларна+. 14+Ткъа Кайба вара динан куьйгалхошка, халкъан дуьхьа цхьа стаг валар гӀоле ю аьлла, хьехам бинарг+.

Кипас Ӏийса дӀатасар

(Маттай 26:69, 70; Марк 14:66-68; Лака 22:55-57)

15Ӏийсана тӀаьхьахӀоьттина воьдуш вара ШамӀа-Кипа а, кхин цхьа мурд а. И мурд динан коьртачу дена вевзаш вара, цундела иза Ӏийсаца цхьаьна динан коьртачу ден керта чу велира. 16•Ткъа Кипа кертан кевнал арахьа лаьтташ вара. ТӀаккха оцу динан коьртачу дена вевзаш волчу вукху мурдо, ара а ваьлла, кертан кевнехь гӀарол дечу зудчуьнга а аьлла, Кипа чоьхьа ваьккхира. 17ТӀаккха оцу кевнехь лаьттачу зуда-ялхочо Кипе элира: «Хьо а вац хӀокху Стеган мурдех?»

Кипас элира: «Вац».

Динан коьртачу дас Ӏийсага барт хаттар

18Цигахь шийла хиларна, кӀора багош, бохлуш лаьтташ леш а, гӀаролхой а бара. Цаьрца вохлуш лаьтташ Кипа а вара.

19•Динан коьртачу дас мурдех а, Цо бечу хьехамех а лаьцна хаьттира Ӏийсага. 20Ӏийсас жоп делира цуьнга: «Аса, хьул ца деш, дерриг дӀадийцира дуьнене. Гуттара а гуламан цӀеношкахь я Делан цӀа чохь, вайн массо нах гуллучохь, хьехамаш бора Аса. Аса къайлаха хӀумма а ца дуьйцура+. 21Ахьа Соьга хӀунда хоьтту и? Хезначаьрга хатта, Аса шайга хӀун дуьйцура. Царна хаьа хьуна, Аса хӀун аьлла».

22Ӏийсас и аьлча, юххехьа лаьттачу гӀаролхочо, Ӏийсан юьхь тӀе тӀара а тоьхна, элира Цуьнга: «Иштта жоп лур дара Ахьа динан коьртачу дега?»+

23Ӏийсас жоп делира цуьнга: «Ас цхьа хӀума нийса ца аьллехь, схьаала, иза иштта дац аьлла. Аса нийса аьллехь, Суна хӀунда етта ахь?»

24ТӀаккха Ӏийса, вихкина а волуш, динан коьрта да волчу Кайбана тӀехьажийра Ӏаннас.

Кипас юха а Ӏийса дӀатасар

(Маттай 26:71-75; Марк 14:69-72; Лака 22:58-62)

25Ткъа ШамӀа-Кипа хӀинца а вохлуш лаьтташ вара. ТӀаккха элира цуьнга: «Хьо-м вац те Цуьнан мурдех?»

«Вац», – аьлла, дӀахадийра Кипас.

26Кипас лерг даьккхинчун гергара волчу, динан коьртачу ден ялхойх цхьаммо элира: «Хьо вацара Цуьнца цхьаьна бешахь суна гинарг?»+
27Иштта Кипас юха а элира: «Вацара». Ткъа цу сохьта нӀаьна кхайкхира+.

Ӏийса Пулатана хьалха схьавалаво

(Маттай 27:1, 2, 11-14; Марк 15:1-5; Лака 23:1-5)

28•Иштта Кайба волчуьра римхойн урхалхочун гӀишлона чу вигира Ӏийса. Цу хенахь Ӏуьйре яра. Динан куьйгалхой шаьш гӀишлона чу ца бевлира, Далла хьалха сийсаз ца бовла, шайн Пасахьан суьйренан пхьор даархьама+. 29ГӀишло чуьра араваьллачу Пулата динан куьйгалхошка хаьттира: «Кху стагана дуьхьал баккха хӀун бехк балабо аша?»+

30Цара, жоп луш, элира: «Цо зулам ца динехьара, хьан кара дӀавелла хир вацара оха Иза».

31ТӀаккха Пулата элира цаьрга: «Аша, Иза дӀа а эций, шайн Ӏедало ма-бохху, кхел е Цунна».

Динан куьйгалхоша элира: «Тхуна цхьанна а веран кхел яр кхочушдан ца магадо».

32+Иза хилира Ӏийсас Шен валар муха хир ду дӀахоуьйтуш аьлла долу дешнаш кхочушхилийтархьама+. 33ТӀаккха Пулата, юха а гӀишло чу а вахана, Ӏийса шена тӀе а кхайкхина, хаьттира Цуьнга: «Хьо жуьгтийн къоман Паччахь ву?»+

34Ӏийсас жоп делира: «Хьайгара боху те ахьа иза, я кхечара аьлла те хьоьга Сох лаьцна?»

35Пулата, жоп луш, элира: «Жуьгти ву ткъа со? Хьан халкъо а, динан коьртачу дайша а схьавелла-кх Хьо сан кара. Ахь хӀун дина?»

36Ӏийсас жоп делира: «Сан Пачхьалкх кху дуьненара яц. Нагахь Сан Пачхьалкх кху дуьненара елахьара, Сан ялхой, Со динан куьйгалхойн кара ца вахийта, Сан дуьхьа летар бара. Ткъа хӀинца Сан пачхьалкх кхузара яц»+.

37ТӀаккха Пулата элира Ӏийсага: «Хетарехь, Хьо хӀетте а Паччахь ву-кх?»

Ӏийсас жоп делира: «Ахь боху-кх Со Паччахь ву. Со кху дуьнен чу веана бакъдолчух тоьшалла дархьама. Муьлххачо а, ша билггал бакъдолчух волчо, ладугӀу Сан озе»+.

38Цунна дуьхьал Пулата хаьттира: «Билггал бакъдерг хӀун ду?»

Ӏийса вен кхел йо

(Маттай 27:15-31; Марк 15:6-20; Лака 23:13-25)

Иза а аьлла, Пулат юха динан куьйгалхошна тӀевахара. Цо элира: «Цуьнан бехк болуш цхьа а хӀума ца го суна+. 39Пасахьан дийнахь гуттара а деш цхьа хӀума ма ду шун: тутмакхех цхьаъ паргӀатвоккхуьйтуш. Иштта, ас хӀара жуьгтийн къоман Паччахь дӀахеца лаьий шуна?»+

40Цара маьхьарий хьаькхира: «ХӀара ма хеца, Барраб схьахеца», – аьлла. Ткъа Барраб талорхо вара.

19

19^1•ТӀаккха Пулата омра дира, Ӏийса дӀа а вигий, Цунна шодмаш етта аьлла. 2Ткъа тӀемалоша, коканийн коьллех кочар[*] а дуьйцина, иза Ӏийсан коьрта тӀе диллира. Ткъа Ӏийсана цӀен бос болу оба[*] тӀекхоьллира. 3Цул тӀаьхьа, Ӏийсана тӀе а хӀуьттуш, наха олура: «Декъала хуьлда жуьгтийн къоман Паччахь!» ТӀаккха цара Цуьнан юьхь тӀе еттара.

4Юха а араваьлла, Пулата элира цаьрга: «ХӀинца аса аравоккху ХӀара шуна хьалха, сайна Кхуьнгара даьлла цхьа а бехк болу хӀума ца карийна аьлла, шуна хаийтархьама»+. 5ТӀаккха, коьрта тӀехь коьллех дуьйцина кочар а долуш, тӀе цӀен духар дуьйхина волу Ӏийса гӀишло чуьра аравелира. Пулата нахе элира: «ХӀара ву и Стаг».

6Ӏийса шайна гича, динан коьртачу дайша а, гӀаролхоша а маьхьарий хьаькхира: «ЖӀарах дӀатоха Иза! ЖӀарах дӀатоха Иза!» – бохуш.

ТӀаккха Пулата элира цаьрга: «Схьа а эций, шаьш дӀатоха Иза, хӀунда аьлча суна Цуьнгара баьлла цхьа а бехк ца го».

7Ткъа динан куьйгалхоша элира Пулате: «Тхан товрат-хьехамаш бу, цу хьехамашца доьзча, Иза вала веза, Цо Ша Делан КӀант ву боху дела»+.

8Пулатана и дешнаш хезча, иза кхин тӀе а кхеравелира. 9Цо, юха а гӀалин гӀишло чу а ваьлла, Ӏийсага хаьттира: «Хьо мичара ву?» – аьлла. Ткъа Ӏийсас цуьнга жоп ца делира+. 10ТӀаккха Пулата элира Ӏийсага: «Соьга а эр дацара Ахьа? Ткъа Хьуна ца хаьа, сан карахь дуйла, сайна лаахь, Хьо дӀахеца а, сайна лаахь, Хьо жӀарах дӀатохийта а?»

11Ӏийсас жоп делира цуьнга: «Суна тӀехь цхьана а тайпана олалла хир дацара хьан, хьуна иза лакхара делла дацахьара. Ткъа цундела Со хьоьга дӀавеллачунна тӀехь кхин а сов къа ду»+.

12Цу хенахь дуьйна Пулат Ӏийса дӀахеца бахьана лоьхуш вара. Амма наха, маьхьарий хьоькхуш, бохура: «Нагахь ахьа Иза дӀахецахь, хьо Рим-мехкан паччахьан доттагӀа вац. Муьлхха а шех паччахь веш верг Рим-мехкан паччахьан мостагӀа ву»+.

13И дешнаш хезча, Пулат, Ӏийса ара а ваьккхина, Литхьасторта олучу, Ӏебархойн маттахь Габбата цӀе йолчу меттигехь кхел ян охьахиира. 14И дерриге а пӀераскан дийнахь дара, Пасахьан деза де хила дезачу кӀирнах. Делкъахан а яра цу хенахь. ТӀаккха: «ХӀан, ХӀара ву шуна шун Паччахь!» – элира Пулата нахе.

15ТӀаккха цара маьхьарий хьоькхура: «ДӀаваккха Иза! ДӀаваккха! ЖӀарах дӀатоха Иза!» – бохуш.

Пулата элира цаьрга: «Ва шун Паччахь жӀарах дӀатоха веза ас?»

Динан коьртачу дайша жоп делира: «Вац тхан кхин паччахь Рим-мехкан тхешан паччахь воцург»+.

Ӏийса жӀарах дӀатохар

16ТӀаккха Пулата цаьрга дӀавелира Ӏийса, Иза жӀарах дӀатохийтархьама. Иштта Ӏийса, схьа а лаьцна, дӀавигира цара. 17•Ша бахьа беза жӀаран бӀогӀам ги а боьллина, «туьтанан меттиг» олучу меттиге дӀаволавелира Ӏийса (Ӏебархойн маттахь и меттиг «Галгатхьа» олуш ю). 18Цигахь Ӏийса жӀарах дӀатуьйхира цара. Ӏийсаца цхьаьна кхин а ши стаг вара жӀарех дӀатоьхна, Ӏийса юккъехь а волуш, Цунна дехьа а, сехьа а агӀор. 19Пулата, дечиган уьнан юьхкана тӀе йоза а яздина, иза жӀаран бӀогӀам тӀе дӀатохийтира. Цу тӀехь яздина дара: «Назартера Ӏийса, жуьгтийн къоман Паччахь».

20И яздина дерг дукхах болчу наха дийшира, хӀунда аьлча Ӏийса жӀарах дӀатоьхна йолу и меттиг гӀалина генахь йоццуш яра. И яздинарг кхаа маттахь дара: жуьгтийн, римхойн, грекийн меттанашкахь+.

21Динан коьртачу дайша элира Пулате: «Иштта ма язде „Жуьгтийн къоман Паччахь“, – аьлла. Амма язде иштта: „Цо боху, Со Жуьгтийн къоман Паччахь ву“».

22Пулата элира: «Ас яздинарг яздина даьлла».

23Ӏийса жӀарах дӀатоьхна бевлча, тӀемалоша Цуьнан тӀеюху хӀуманаш схьа а эцна, уьш деа декъе йийкъира, хӀора тӀемалочунна цхьацца дакъа а луш. Ӏийсан чухула юху еха коч а яра цигахь. И коч тегна а йоцуш, лакхара охьакхаччалц, дийнна кӀадих йина яра. 24+ТӀаккха тӀемалоша вовшашка элира: «ХӀара коч этӀор яц вай. ХӀокхунна кхаж а тесна, и хьанна кхочу хьовсур ду вай».

Дерриг а иштта хила а хилира, Делан Йозанашна тӀехь яздинарг кхочушдеш:

«Цара вовшашлахь йийкъира Сан тӀеюху хӀуманаш,
кхаж а тесира цара, Сан коч хьанна кхочу хьожуш».

ТӀемалоша иза иштта дан а дира+.

25Ӏийса дӀатоьхначу жӀарана уллохь лаьтташ бара Ӏийсан нана а, ненан йиша а, Кхалайпан зуда Марем а, Магдалера Марем а+. 26ТӀаккха Ӏийсас, Шен нана а, цунна юххехь лаьтта, Шена къаьсттина дукха везаш волу мурд а гина, нене элира: «Нана, хӀара хир ву хьан кӀант»+. 27Цул тӀаьхьа мурде а элира Цо: «ХӀара хьан нана ю». Цу сахьтехь дуьйна шеца ша волчу дӀайигира цу мурдо иза.

Ӏийсан пӀендаршна юккъе гоьмукъ Ӏутту

28+•Цул тӀаьхьа дерриг а кхочушхилла даьллий хууш вара Ӏийса. ТӀаккха, Делан Йозанашна тӀехь яздинарг кхочушхилийтархьама, Цо элира: «Хьогах ву Со»+.

29Юххехь лаьтташ кхаба яра, чохь юьззина кемсийн къонза а долуш. ТӀаккха тӀемалочо, цу кхаби чу худург а Ӏоьттина, иза ораматан гаьнна тӀе а йихкина, Ӏийсан бете яьхьира. 30Къонза а мелла, Ӏийсас элира: «Кхочушхили!» ТӀаккха, корта охьа а оллийна, Шен са дӀаделира Цо.

31И дерриг пӀераскан дийнахь хиларна, догӀмаш жӀарана тӀехь дита ца лаьара динан куьйгалхошна, хӀунда аьлча тӀедогӀуш Далла лерина шоьтан де дара. Ткъа цу шоьтан дийнахь доккха деза де долу дела, цара Пулате дийхира, жӀарах дӀатоьхна болчеран настарш каг а йина, жӀараш тӀера церан догӀмаш дӀадахийтахьара аьлла+.

32Иштта тӀемалоша, схьа а баьхкина, Ӏийсана цхьацца агӀор дӀатоьхначеран настарш кегйира. 33Ткъа Ӏийсана тӀебахча, Иза дӀакхелханий а гина, Цуьнан настарш ца кегйира цара. 34Ткъа тӀемалойх цхьаммо шегара гоьмукъ туьйхира Ӏийсан агӀонах, пӀендаршна юккъе. Цу сохьта цӀий а, хи а охьадахара+. 35И хилларг гиначо тоьшалла дина, шу а цунах тешийтархьама[*]. Ткъа цуьнан тоьшалла бакъ а ду, цунна ша бакъдерг бохий а хаьа+. 36+Иза хилла дӀахӀоьттира, Делан Йозанаш тӀехь яздина дерг кхочушхилийтархьама: «Цуьнан цхьа а даьӀахк кагйина хир яц», – аьлла+. 37+Делан Йозанийн кхечу меттехь кхин а аьлла ду: «Шаьш дегӀах гоьмукъ чекхбаьккхиначуьнга хьовсур бу уьш»+.

Ӏийсан дӀаволлар

(Маттай 27:57-61; Марк 15:42-47; Лака 23:50-56)

38•Цул тӀаьхьа Рамат цӀе йолчу гӀалара а волуш, динан куьйгалхойх ша ца вахьарна, Ӏийсан къайлаха мурд а волуш волчу Юсупа Пулате дийхира, Ӏийсан дегӀ жӀара тӀера схьадаккха шена бакъо ялар. Пулата и дан бакъо елира Юсупна. ТӀаккха цо, вахана, и дегӀ жӀара тӀера схьадаьккхира+. 39+Хьалха, буьйсанна Ӏийса волчу а оьхуш, Цуьнца къамел дина волу Нукха-Деми веара Юсупца цига. Нукха-Демис шеца кхузткъе итт герка гергга хаза хьожа йогӀу деза хьакхарш а, сарап олу молха а, цхьаьна а тоьхна, схьадеанера+. 40Цара, Ӏийсан дакъа схьа а эцна, Иза хаза хьожа йогӀу хьакхарш хьаькхна долчу кӀади юкъа хьарчийра, жуьгтийн Ӏедалехь стаг дӀавуллуш ма-дарра+.

41Ӏийса жӀарах дӀатоьхначу меттигна юххехь беш яра. Цу бешахь яьккхина, шена чу хӀинца а цхьа а виллаза къубба яра+. 42И дерриг а жуьгташа шоьтан денна кечам беш долу пӀераскан дийнахь долу дела а, и къубба генахь йоцу дела а, Ӏийса цу чу виллира.

20

Ӏийса веллачуьра денвалар

(Маттай 28:1-8; Марк 16:1-8; Лака 24:1-12)

20^1•Ткъа кӀирандийнахь, хьалххе, са а тасале, Магдал-юьртара Марем къубба йолчу еара. Цигахь къуббанна дуьхьал биллина болу тӀулг дӀакарчийна гира Маремана+. 2ТӀаккха Марем, едда, Кипина а, Ӏийсана къаьсттина везаш хилла волчу кхечу мурдана а тӀееара. Цо элира цаьрга: «Веза Эла къуббанна чуьра дӀаваьхьна, ткъа Иза мича охьавиллина ца хаьа»+.

3ТӀаккха Кипа а, и важа мурд а, ара а ваьлла, къубба йолчу вахара. 4И шиъ цхьаьна ведира, амма важа мурд, сихо ведда, Кипел хьалха а ваьлла, къубба йолчу хьалха кхечира. 5ТӀаккха охьатаьӀначу мурдана Ӏохкуш кӀадинан кескаш гира, амма иза цу чу ца велира. 6Цул тӀаьхьа ШамӀа-Кипа а схьакхечира цу мурдана тӀаьххье. Къуббанна чуваьллачу Кипина а гира Ӏохкуш йолу еккъа кӀадинан кескаш. 7Ӏийсан коьртах хьарчийна хилла долу йовлакх, цу кескашца а доцуш, хьарчийна ма-хиллара, къаьсттина, кхечу меттехь Ӏуьллуш дара. 8Цу хенахь хьалхаваьлла схьакхаьчна волу важа мурд а къуббанна чувелира. Иза, и дерриг ган а гина, тийшира. 9ХӀунда аьлча уьш хӀинца а Делан Йозанаш тӀехь яздина долчу Дала леррина Къобалвинарг веллачуьра денвала везарх ца кхетара+. 10Иштта мурдаш юхабирзира.

Ӏийсас Ша Магдалера Маремана гайтар

(Маттай 28:9, 10; Марк 16:9-11)

11•Ткъа Марем къуббанна уллохь йоьлхуш лаьттара. Йоьлхуш йолу иза къуббанна тӀе охьатаьӀира. 12Цу хенахь Маремана, тӀехь кӀайн хӀуманаш а йолуш, хиъна Ӏаш ши малик гира: царах цхьаъ коьртехь, важа когашкахь дара Ӏийса охьавиллина хиллачу меттехь+. 13ТӀаккха цара Мареме элира: «Зуда! Хьо хӀунда йоьлху?»

Марема жоп делира: «Сан Веза Эла дӀа а ваьхьна, Иза мичахь охьавиллина сайна ца хаьа дела, йоьлху со».

14И аьлла, Марем юхахьаьжча, лаьтташ волу Ӏийса гира цунна. Маремана ца хаьара Иза Ӏийса вуйла+. 15Ӏийсас элира цуьнга: «Зуда, хьо хӀунда йоьлху? Ахьа мила лоьху?»

Ткъа Марема, Иза бешахо ву моттаделла, элира Цуьнга: «Сан ваша, Иза ахьа дӀаваьхьнехь, алахь соьга, ахьа Иза мича охьавиллина, аса Иза схьаоьцур вара»+.

16Ӏийсас элира цуьнга: «Марем!»

Ткъа Марема, юха а йирзина, арамхойн маттахь элира Цуьнга: «Раббуни!» (иза «Устаз» бохург ду).

17ТӀаккха Ӏийсас элира Мареме: «Сацалахь, Сох кхин хьакха ма лолахь, хӀунда аьлча Со хӀинца а Сайн Да волчу хьала ца ваьлла. Сан вежаршна тӀе а гӀой, ахьа цаьрга ала: „Сайн Дена а, шун Дена а тӀе а, Сайн Далла а, шун Далла а тӀе хьалаволу Со“»+. 18ТӀаккха Магдалера Марема, яхана, мурдашка дӀахаийтира шена Веза Эла гар а, Цо шега аьлларг а.

Ӏийса мурдашна гар

(Маттай 28:16-20; Марк 16:14-18; Лака 24:36-49)

19•Оцу кӀирандийнахь, суьйранна, шаьш динан куьйгалхойх кхерарна, неӀ дӀакъевлина уьш Ӏаш болуш, чу а ваьлла, юкъаметте дӀа а хӀоьттина, Ӏийсас мурдашка элира: «Машар хуьлда шуьца!» 20И аьлла, Шен куьйгаш а, агӀо а гайтира Цо. Веза Эла гича, чӀогӀа хазахеттера мурдашна. 21ТӀаккха юха а элира Ӏийсас цаьрга: «Маршо хуьлийла шуьца! Со Дас ваийтаре терра, Аса шу а дохуьйту!»+
22И аьлла, Ӏаь а тоьхна, Ӏийсас элира: «ДӀаэца Делан Са+. 23+Нагахь аш адамийн къиношна гечдахь, уьш царна тӀера дӀадевр ду, ткъа нагахь аша и къиношна геч ца дахь, уьш царна тӀехь дуьсур ду»+.

Ӏийса а, ТӀама а

24Ткъа оцу шийттаннах цхьаъ, шех Шалавинарг олуш волу ТӀама, Ӏийса веанчу хенахь мурдашца вацара+. 25ТӀаьхьа оцу мурдаша ТӀамига элира: «Тхуна Веза Эла гира».

Ткъа ТӀамас элира цаьрга: «Нагахь сайна Цуьнан куьйгаш тӀехь хьостамех йисина чевнаш а ца гахь, сайн куьг Цуьнан агӀонах йолчу чевнна чу а ца дахийтахь, хӀуъа хилча а, тешар вац со».

26Цул тӀаьхьа кӀира даьлча, мурдаш юха а, гулбелла, Ӏаш бара цӀа чохь. ТӀама а вара цаьрца. НеӀ дӀакъевлина а йолуш, Ӏийсас, цӀа чу а веана, юккъе дӀа а хӀоьттина, элира цаьрга: «Машар хуьлда шуьца!» 27ТӀаккха ТӀамига Ӏийсас элира: «Хьайн пӀелг схьа а кховдабай, хьажа Сан куьйгашка, ткъа хьайн куьг Сан агӀонах йолчу чевнах чекхдаккха. Ма хила ца тешаш, амма тешаш хила».

28ТӀамас, жоп луш, элира Ӏийсага: «Сан Веза Эла, сан Дела!»+

29Ӏийсас элира цуьнга: «Хьо тийши, хьайна Со гина дела. Декъала бу-кх, Со гина воццушехь, Сох тешнарш»+.

Кху тептаран Ӏалашо

30Кхин дуккха а тамашийна гӀуллакхаш дира Ӏийсас Шен мурдашна хьалха, кху тептар тӀехь яздина а доцу+. 31Ткъа хӀорш яздина Ӏийса Дала леррина Къобалвинарг, Делан КӀант хиларх шу тешийтархьама[*] а, тӀаккха, Цунах теша а тешна, Цуьнан цӀарах шун бакъдолу дахар хилийтархьама а+.

21

Ӏийсас Ша ворхӀ мурдана гайтар

21^1Цул тӀаьхьа Тхьабара-хӀордан[*] йистехь Ӏийсас юха а Шен мурдашна гайтира Ша. Иштта гайтира Ӏийсас Ша цигахь+.

2Цу хенахь ШамӀа-Кипа а, ТӀама а, шех Шалавинарг олуш волу, Галилай-махкара Кхана-юьртара НатунаӀил а, Зевадин кӀентий а, Ӏийсан мурдех волу кхин шиъ а – уьш цхьаьна бара+. 3+ШамӀа-Кипас элира цаьрга: «Со чӀерий леца воьду».

Вукхара элира цуьнга: «Тхо а догӀу хьоьца». Ара а бевлла, хинкеман чу хевшира уьш, амма цу буса цара хӀумма а ца лецира. 4Ткъа Ӏуьйре тӀейогӀучу хенахь Ӏийса бердан йисте дӀахӀоьттира, амма мурдашна ца хаьара, Иза Ӏийса вуйла+.

5Ӏийсас элира цаьрга: «ДоттагӀий, чӀерий дуй шуьгахь?»

Цара жоп делира: «Дац», – аьлла+.

6+Ткъа Ӏийсас элира цаьрга: «Шайн чӀерий лоцу бой хинкеманан аьтту агӀор чутаса, тӀаккха карор ду шуна чӀерий».

Цара бой чутесира, тӀаккха чӀерий тӀех дукха лаьцна хиларна, и бой хьала ца яккхалора цаьрга+. 7ТӀаккха Ӏийсана къаьсттина дукха везна волчу мурдо Кипе элира: «ХӀара Веза Эла ву».

Ткъа ШамӀа-Кипа, иза Веза Эла ву аьлла шена хезча, шен коч юкъах а йихкина, ша гӀодаюккъалц верзина волу дела, сихха хи чу иккхира+. 8Ткъа важа мурдаш, хинкеманна тӀехь, шайна тӀаьхьа чӀерашца йолу бой а текхош, хӀордан йисте кхечира, уьш болчуьра хӀордан йисте кхача, ши бӀе дол хиллал бен юкъ йоцу дела. 9Мурдашна, хинкеманна тӀера шаьш лаьтта охьабиссича, йогуш кӀоран алу а йолуш, цунна тӀехь чӀерий а, юххехь бепиг а гира.

10Ӏийсас элира цаьрга: «Шаьш хӀинца лаьцначу чӀерех цхьадерш схьада кхуза».

11ШамӀа-Кипас, хинкеман чу ваьлла, шена чохь юьззина даккхий чӀерий долу бой хӀорд чуьра лаьтта схьаозийра. Берриг а чӀара бӀе шовзткъе кхойтта бара. Уьш оццул дукха доллушехь, чӀерий лоцу бой ца етӀира. 12Ӏийсас элира цаьрга: «Схьадуьйла, хӀума яа шайна».

Ткъа мурдех цхьа а ца ваьхьара Цуьнга хатта: «Хьо мила ву?» Мурдашна хаьара, Иза Веза Эла вуйла. 13Ӏийсас, тӀе а вахана, бепиг схьа а эцна, мурдашка дӀаделира, тӀаккха чӀара а дӀакховдийра. 14Веллачуьра денвеллачул тӀаьхьа Ӏийсас иштта кхозлагӀа а Шен мурдашна гайтира Ша+.

Ӏийса а, Кипа а

15Уьш яа хӀума йиина бевлча, ШамӀа-Кипе Ӏийсас элира: «Яхьъян кӀант ШамӀа! Царначул сов кӀорггера везий те хьуна Со?»

Кипас элира: «ХӀаъ, Веза Эла, Хьуна хаьа, суна Хьо везий».

ТӀаккха Ӏийсас элира Кипе: «Сан Ӏахарий дажаде ахьа».

16ТӀаккха юха шозлагӀа а элира Ӏийсас Кипе: «Яхьъян кӀант ШамӀа, кӀорггера везий те хьуна Со?»

Кипас жоп делира: «ХӀаъ, Веза Эла, Хьуна хаьа, суна Хьо везий».

Ӏийсас элира цуьнга: «Сан уьстагӀийн Ӏу хила хьо»+.

17КхозлагӀа а элира Ӏийсас: «Яхьъян кӀант ШамӀа, везий те хьуна Со?»

Кипина халахийтира, шега Ӏийсас кхозлагӀа а хаьттича: «Везий те хьуна Со?» – аьлла. ТӀаккха Кипас элира Цуьнга: «Веза Эла, Хьуна дерриг хаьа. Хьуна хаьа, суна Хьо везий».

Ӏийсас элира Кипе: «Сан уьстагӀий дажаде ахьа. 18Бакъдерг боху Ас хьоьга, хьо къона волчу хенахь, айхьа-хьайн юкъ йоьхкий, хьайна луъучу метте воьдура хьо. Ткъа хьо къанвелча, хьайн куьйгаш дӀа а кховдийна, кхечуьнга хьайн юкъ йоьхкуьйтур ю ахьа, хьуна ца луъучу а вуьгур ву хьо».

19Иштта элира Ӏийсас Кипе, цо мухачу Ӏожаллица Дела вазвийр ву дӀахоуьйтуш. ТӀаккха и аьлла, Ӏийсас кхин а тӀетуьйхира: «Суна тӀаьхьахӀотта хьо»+.

Ӏийса а, Цунна къаьсттина везна волу мурд а

20+Кипа юхахьаьжча, цунна гира шена тӀаьхьавогӀу, Ӏийсана къаьсттина везна волу мурд. (Езачу суьйренан пхьор дуучу хенахь, Ӏийсан некха тӀе а таьӀна Ӏийна волу а, Цуьнга: «Веза Эла, мила ву Хьуна ямартло ен верг?» – аьлла волу а мурд вара иза.)+
21Иштта, и мурд гина, Кипас элира Ӏийсага: «Веза Эла, ткъа кхунах хӀун хир ду?»

22Ӏийсас элира Кипе: «Нагахь Суна, Со юхаваллалц[*], иза дуьненахь виса лууш хилча, хьан хӀун бала бу цуьнца? Хьо Суна тӀаьхьахӀотта»+.

23Иштта даьржира динан вежаршна юкъахь и «мурд лийр вац» аьлла дешнаш. Ткъа Ӏийсас иза лийр вац ца аьллера. Ӏийсас аьллера: «Нагахь Суна, Со юхаваллалц, иза дуьненахь виса лиъча, хьан хӀун бала бу цуьнца?»

24И мурд ву цунна тоьшалла дийриг а, цунах лаьцна яздинарг а, ткъа вайна хаьа, цуьнан и тоьшалла билггал бакъ дуйла+.

25Кхин дуккха а дара Ӏийсас дина гӀуллакхаш. Схьахетарехь, царах массарех лаьцна тептарш яздинехь, хӀокху дуьнен чу а тарлур дацара уьш+.

* 1:9 Я иштта: И бакъйолу серло яра, муьлхха а дуьнен чу догӀу адам серла а доккхуш.

* 1:15 Яхьъя – нах хих чекхбахийта Дала ваийтина Яхьъя ву иза. Делера болу хаза кхаъ дӀаязбинарг изза цӀе йолу кхин стаг ву.

* 1:18 Ткъа Шен Деца волчу, цхьаъ бен воцчу КӀанта – кхечу тептарш тӀехь: Ткъа Дела верриг а волу, Цуьнгахьа а волу, Цуьнан цхьаъ бен воцчу КӀанта.

* 1:39 ДоьалгӀа сахьт – Грекийн маттахь: уьтталгӀа сахьт. Цу заман чохь хан ялх сахьт даьллачу хенахь дуьйна лорура.

* 3:36 Ткъе уьтталгӀачу аятан чаккхенан метта ма-дарра къамел кхузахь чекхдала мегара.

* 4:9 Я иштта: Шамранхоша лелийна пхьегӀаш жуьгташна лело дегаза хетара.

* 5:2 Бет-Хьасда – кхечу тептарш тӀехь цу Ӏомана иштта цӀерш йогӀу: Байт-Затхьа, Бет-Саида.

* 5:3, 4 Цхьадолчу тептарш тӀехь яздина ду аяташ 3б, 4: Уьш и хи, дӀа-схьа а даьржина, меттахдаларе ладоьгӀуш Ӏаш бара. ХӀунда аьлча Делан малико, наг-наггахь Ӏома чу а долий, и хи, дӀа-схьа а даржадой, меттахдоккхура. Оццу хенахь, Ӏомана хьалха чуваьлларг, муьлххачу а цамгаро а и хьийзош велахь а, толуш хилла.

* 7:2 Кхалорийн деза денош – Уьшялта чудерзорна лерина Далла хастам баран деза денош ду. Цу дезачу деношкахь адамаш кхалораш чохь Ӏаш дара.

* 7:8 Со ца воьду цига – кхечу тептарш тӀехь: Со цкъа ца воьду цига.

* 7:53–8:11 Уггар ширачу тептарш тӀехь и аяташ дац. Цхьаццадолчу тептарш тӀехь и дийцар кхечу меттигашкахь далош ду.

* 10:22 Карладаккхар – Сири-мехкан паччахьо Ярушалаймерчу Делан цӀа чохь цӀун сурт дӀахӀоттийнера. ТӀаьхьа исраилхоша и цӀу Делан цӀа чуьра аракхоьссинера. И деза де Делан цӀа, цӀан а дина, карладаккхар дагалоцуш хӀоттийна дара.

* 12:7 Шена ца хуъушехь... цо и даьтта – я иштта: Бухадиснарг Со дӀавуллучу денна Ӏалашдойла цо.

* 12:13 ХӀашанна! – иза «кӀелхьардаха!» бохург ду, ткъа цу меттехь «Далла бу хастам!» бохучух терра ду.

* 12:15 Цийонан йоӀ – Ярушалайм-гӀалара бахархой.

* 14:2 Со шуна меттиг кечъян воьду... дацара шуьга – я иштта: Уьш яцахьара, эр дарий Ас шуьга: «Шуна меттиг кечъян воьду Со»?

* 14:19 Кхин тайпа гочдан мега: Амма шуна гур ву Со, хӀунда аьлча Соьца дахар ду, шу а дехар ду.

* 17:11 Хьайн цӀеран олаллица – цхьадолчу тӀаьхьа арадевллачу тептарш тӀехь: Хьайн дуьхьа.

* 19:2а Кочар – паччахьан таж санна.

* 19:2б ЦӀен бос болу оба – иштта обанаш паччахьаша тӀеюхуш хилла.

* 19:35 Цхьадолчу тептарш тӀехь: шу а цунах тешаш хилархьама.

* 20:31 Шу тешийтархьама – цхьадолчу тептарш тӀехь: шу тешаш хилархьама.

* 21:1 Тхьабара-хӀорд – и бу Галилай-Ӏам.

* 21:22 Со юхаваллалц – ма-дарра аьлча: Со схьаваллалц.

+ 1:1 Дол 1:1, Довз 19:13, Яй 20:28, 1 Я 5:20, Пил 2:6

+ 1:3 Заб 32:6, 1 Ко 8:6, Ков 1:16, Ӏеб 1:2

+ 1:4 Яй 5:26, Яй 11:25, 1 Я 1:2, 1 Я 5:11, Яй 8:12, Яй 9:5, Яй 12:46

+ 1:6 Маттай 3:1; Марк 1:4; Лака 3:1, 2.

+ 1:6 Мат 3:1, Мрк 1:4, Лак 1:80, Лак 3:2

+ 1:7 Яй 3:26, Яй 5:33, Яй 10:41, Яй 20:31, Век 19:4

+ 1:9 Заб 35:10, Еш 49:6, 1 Ки 2:9
+ 1:11 Яй 5:43
+ 1:12 Мат 5:9, 1 Я 3:1, 1 Я 5:1, Рим 8:14
+ 1:13 Яй 3:3, Якъ 1:18
+ 1:14 1 Я 4:2, 2 Я 1:7, 1 Ти 3:16, Ӏеб 2:14
+ 1:15 Мат 3:11
+ 1:17 Кар 33:4, Яй 7:19, Яй 14:6

+ 1:18 Ара 33:20, Яй 6:46, 1 Я 4:12, Ков 1:15, 1 Ти 6:16

• 1:19 Мат 3:1-12, Мрк 1:2-8, Лак 3:15-17

+ 1:20 Век 13:25

+ 1:21 а: Малъаки 4:5; б: Карлабаьккхинарг 18:15, 18.

+ 1:21 Мал 4:5, Мат 17:12-13, Лак 1:17, Кар 18:15, Кар 18:18-19

+ 1:23 ЕшаӀ-ЯхӀу 40:3 (Грекийн).

+ 1:23 Еш 40:3

+ 1:29 Ара 12:3, Ӏам 1:10, Еш 53:7, 1 Ки 1:19, 1 Я 2:2, 1 Я 4:10

+ 1:31 Лак 1:17
+ 1:32 Еш 11:2, Мат 3:16, Мрк 1:10, Лак 3:22
+ 1:33 Юал 2:28, Век 1:5
+ 1:35 Мат 11:2, Мрк 2:18, Лак 11:1
+ 1:36 Яй 1:29
+ 1:38 Яй 18:4, Яй 18:7
+ 1:40 Мат 4:18-20, Мрк 1:16-20, Лак 5:2-11
+ 1:41 Яй 4:25

+ 1:42 Мат 16:18, Мрк 3:16, Гал 1:18, 1 Ко 1:12

+ 1:44 Яй 12:21

+ 1:45 Яй 21:2, Кар 18:15, Лак 24:27, Мат 2:23, Лак 2:39

+ 1:47 Доладалар 32:28.

+ 1:47 Заб 31:2, Рим 9:6

+ 1:49 Заб 2:7, Мат 27:11, Мат 27:42, Яй 11:27

+ 1:51 Доладалар 28:12.
+ 1:51 Дол 28:12, Дан 7:13
+ 2:1 Яй 4:46, Яй 21:2

+ 2:4 Мрк 14:41, Яй 7:6, Яй 7:30, Яй 8:20, Яй 13:1

+ 2:6 Яй 3:25

+ 2:12 Маттай 4:13.

+ 2:12 Мрк 3:31, Мрк 6:3, Яй 7:3, Век 1:14, 1 Ко 9:5, Гал 1:19

+ 2:13 Арадаккхар 12:1-27.

• 2:13 Мат 21:12-13, Мрк 11:15-17, Лак 19:45-46

+ 2:13 Кар 16:1, Кар 16:16, Яй 6:4, Яй 11:55
+ 2:16 Лак 2:49
+ 2:17 Забур 68:10.
+ 2:17 Заб 68:10
+ 2:18 Яй 4:48, Яй 6:30, 1 Ко 1:22

+ 2:19 Маттай 26:61; 27:40; Марк 14:58; 15:29.

+ 2:19 Мрк 8:31, Мрк 14:58, Мрк 15:29, Яй 10:18

+ 2:22 Лак 24:8, Яй 12:16
+ 2:23 Яй 11:45
+ 3:1 Яй 7:50, Яй 19:39

+ 3:5 Мрк 16:16, Век 2:38, Мат 5:20, 1 Ко 15:50

+ 3:13 Киц 30:4, Яй 6:38, 1 Ко 15:47, Эпа 4:9
+ 3:14 Лелар 21:9.
+ 3:14 Лел 21:9, Яй 8:28, Яй 12:32
+ 3:16 Рим 5:8, Эпа 2:4, 1 Я 3:1, 1 Я 4:10
+ 3:17 Яй 8:15, Яй 12:47
+ 3:18 Мрк 16:16
+ 3:19 Яй 1:4, Яй 8:12, Яй 7:7
+ 3:20 Эпа 5:13
+ 3:22 Яй 4:1-2
+ 3:24 Маттай 14:3; Марк 6:17; Лака 3:19, 20.
+ 3:24 Мат 11:2, Мрк 6:17-18, Лак 3:19-20
+ 3:25 Яй 2:6
+ 3:26 Яй 1:7, Яй 5:33
+ 3:27 1 Ко 4:7
+ 3:28 Яхьъя 1:20.
+ 3:28 Мал 3:1, Мрк 1:2, Яй 1:20

+ 3:29 Мат 9:15, Мат 25:1-13, Довз 19:7, Довз 21:2, Мат 9:15, Мрк 2:19

+ 3:33 Яй 8:26
+ 3:35 Маттай 11:27; Лака 10:22.
+ 3:35 Мат 3:17, Мат 17:5, Яй 5:20
+ 3:36 Яй 5:24, Яй 6:40, 1 Я 5:12-13
+ 4:2 Яй 3:22
+ 4:3 Яй 2:11-12
+ 4:4 Лак 9:52-53
+ 4:5 Доладалар 33:19.
+ 4:5 Дол 33:19, Дол 48:22
+ 4:9 Ӏезар 4:1-5; Нахьми-ЯхӀу 4:1, 2.
+ 4:10 Заб 35:10, Ярм 2:13, Ярм 17:13
+ 4:14 Еш 55:1, Яй 7:38
+ 4:19 Яй 9:20

+ 4:20 Дол 12:6-7, Дол 33:18, Кар 11:29, Кар 27:12, Куьйг 9:7, Кар 12:5

+ 4:22 ТӀаьххь 17:28-34, Заб 147:8-9, Век 13:23, Рим 3:1-2

+ 4:23 Рим 8:15, Эпа 6:18, Заб 144:18
+ 4:24 2 Ко 3:17
+ 4:25 Яй 1:41, Мат 11:2, Кар 18:18
+ 4:26 Яй 9:37

+ 4:34 Кар 8:3, Яй 5:30, Яй 6:38, Яй 9:4, Яй 14:31

+ 4:35 Мат 9:38, Лак 10:2
+ 4:36 1 Ко 3:6-9
+ 4:42 Яй 1:29, 1 Я 4:14
+ 4:44 Маттай 13:57; Марк 6:4; Лака 4:24.
+ 4:44 Мат 13:57, Мрк 6:4, Лак 4:24
+ 4:45 Яхьъя 2:23.
+ 4:45 Яй 2:23
+ 4:46 Яхьъя 2:1-11.
+ 4:46 Яй 2:1, Яй 21:2, Яй 2:12
+ 4:48 Яй 2:18, Яй 6:30, 1 Ко 1:22
+ 4:53 Мат 8:13, Век 16:34, Век 18:8
+ 4:54 Яй 2:11
+ 5:2 Нахь 3:1, Нахь 12:39
+ 5:8 Мат 9:6-7, Мрк 2:11, Лак 5:24
+ 5:10 Нахьми-ЯхӀу 13:19; Ярми-ЯхӀу 17:21.
+ 5:10 Ара 20:10, Ярм 17:21
+ 5:16 Яй 15:20
+ 5:18 Яй 7:1, Пил 2:6

+ 5:20 Мат 3:17, Мат 17:5, Яй 3:35, Яй 10:17, Яй 15:9, Яй 17:26

+ 5:21 Еш 26:19, Яхь 37:5, Яхь 37:12, Дан 12:2, Рим 8:11, 1 Ко 15:45

+ 5:22 Яй 17:2, Век 10:42

+ 5:23 Мат 10:40, Лак 10:16, Яй 13:20, Яй 15:23

+ 5:24 Яй 3:36, Яй 6:40, Яй 20:31, 1 Я 5:9-13, 1 Я 3:14

+ 5:25 Мат 27:52-53, Эпа 2:1, Эпа 2:5
+ 5:26 Яй 1:4, Яй 11:25, 1 Я 1:2, 1 Я 5:11
+ 5:27 Дан 7:13

+ 5:28 Еш 26:19, Яхь 37:12, Яй 11:25, Яй 11:43

+ 5:29 Даниал 12:2.
+ 5:29 Дан 12:2
+ 5:30 Мрк 14:36, Яй 6:38, Яй 8:16
+ 5:31 Яй 8:13
+ 5:33 Яхьъя 1:19-27; 3:27-30.
+ 5:33 Яй 1:7, Яй 3:26, Яй 10:41
+ 5:35 Мат 5:16, 2 Ки 1:19
+ 5:36 Яй 8:18, Яй 10:25, 1 Я 5:9
+ 5:37 Маттай 3:17; Марк 1:11; Лака 3:22.
+ 5:39 Лак 24:27
+ 5:41 1 Та 2:6

+ 5:43 Яй 10:25, Яй 12:12, Яй 1:11, Яй 3:11-12

+ 5:44 Яй 12:43
+ 5:46 Лел 21:9, Кар 28:15
• 6:1 Мат 14:13-21, Мрк 6:30-44, Лак 9:10-17

+ 6:4 Ара 12:1-30, Кар 16:1, Кар 16:16, Яй 2:13, Яй 11:55

+ 6:5 Яй 1:44, ТӀаьххь 4:42-44
+ 6:8 Яй 1:40, Яй 1:44
+ 6:11 Мат 15:36
+ 6:14 Мат 11:2-3, Яй 4:25, Яй 11:27
• 6:16 Мат 14:22-27, Мрк 6:45-52
+ 6:27 Еш 55:2
+ 6:29 1 Я 3:23
+ 6:30 Мат 12:38, Яй 2:18, Яй 4:48, 1 Ко 1:22
+ 6:31 Арадаккхар 16:4, 15; Забур 77:24.

+ 6:31 Ара 16:15, Лел 11:7-9, Нахь 9:15, Заб 77:24

+ 6:34 Яй 4:15
+ 6:35 Яй 4:14, Яй 7:37
+ 6:37 Яй 17:6

+ 6:38 Яй 3:13, 1 Ко 15:47, Мрк 14:36, Яй 5:30

+ 6:39 Мат 18:14, Яй 10:28-29
+ 6:40 Яй 3:35, Яй 5:24, 1 Я 5:12-13
+ 6:42 Мат 13:55
+ 6:44 ХӀуш 11:4, Яй 12:32
+ 6:45 ЕшаӀ-ЯхӀу 54:13.
+ 6:45 Еш 54:13
+ 6:46 Ара 33:20, Мат 11:27, Яй 1:18
+ 6:51 Яй 3:13, Мат 26:26-28
+ 6:53 Мрк 14:22-24, 1 Ко 10:16, 1 Ко 11:27
+ 6:56 Яй 15:4-5, 1 Я 3:24
+ 6:62 Мрк 16:19, Лак 24:51, Век 1:9
+ 6:63 2 Ко 3:6
+ 6:64 Яй 13:11

+ 6:68, 69 Маттай 16:16; Марк 8:29; Лака 9:20.

+ 6:69 Мрк 1:24
+ 6:70 Яй 13:2, Яй 13:27
+ 6:71 Яй 18:2-3
+ 7:1 Яй 5:18, Яй 8:37, Яй 11:53
+ 7:2 Ӏамалъяр 23:34; Карлабаьккхинарг 16:13.
+ 7:2 Ӏам 23:34, Кар 16:13-15

+ 7:3 Мрк 3:31, Мрк 6:3, Яй 2:12, Век 1:14, 1 Ко 9:5, Гал 1:19

+ 7:6 Мрк 14:41, Яй 2:4, Яй 8:20, Яй 13:1
+ 7:7 Яй 15:18, Яй 3:19
+ 7:13 Яй 19:38
+ 7:16 Яй 8:28, Яй 12:49, Яй 14:10
+ 7:18 Яй 5:41, Яй 8:50
+ 7:19 Кар 33:4, Яй 1:17
+ 7:20 Мрк 3:22, Яй 8:48, Яй 10:20
+ 7:22 а: Ӏамалъяр 12:3; б: Доладалар 17:10.
+ 7:23 Яхьъя 5:9.
+ 7:23 Мат 12:2, Яй 5:16
+ 7:24 Яй 8:15
+ 7:27 Яй 8:14, Яй 9:29, Яй 19:9
+ 7:29 Мат 11:27, Яй 8:55

+ 7:30 Яй 10:39, Мрк 14:41, Яй 2:4, Яй 7:6, Яй 8:20, Яй 13:1

+ 7:31 Яй 8:30
+ 7:33 Мрк 14:7, Яй 14:19, Яй 16:5
+ 7:34 Яй 8:21-22, Яй 13:33
+ 7:37 Ӏамалъяр 23:36.

+ 7:37 Ӏам 23:36, Лел 29:35, Нахь 8:18, Мат 11:28, Заб 41:2, Еш 55:1, Мат 5:6, Яй 4:14, Яй 6:35

+ 7:38 Яхьазкхиал 47:1; Закри-ЯхӀу 14:8.

+ 7:38 Заб 35:10, Еш 58:11, Ярм 2:13, Ярм 17:13, Зак 14:8

+ 7:39 Еш 44:3, Юал 2:28, Век 2:4

+ 7:40 Карлабаьккхинарг 18:15-18; Яхьъя 1:21.

+ 7:40 Кар 18:15, Кар 18:18-19, Яй 1:21

+ 7:42 Дауд 7:12; Мика-ЯхӀу 5:2.

+ 7:42 Дад 7:12, Дад 7:16, Шам 16:1, Мик 5:2, Мат 2:1, Лак 2:4-7

+ 7:43 Яй 9:16, Яй 10:19
+ 7:48 1 Ко 1:20, 1 Ко 2:8
+ 7:50 Яхьъя 3:1, 2.
+ 7:50 Яй 3:1, Яй 19:39
+ 7:51 Лел 35:30, Кар 17:6, Кар 19:15
+ 7:52 ТӀаьххь 14:25

+ 8:5 Ӏамалъяр 20:10; Карлабаьккхинарг 22:22-24.

+ 8:5 Ӏам 20:10, Кар 22:22-24, Яхь 16:38
+ 8:6 Лак 11:54, Лак 20:20
+ 8:7 Кар 17:7, Рим 2:1, Рим 2:22
+ 8:11 Яй 5:14
+ 8:12 Маттай 5:14; Яхьъя 9:5.

+ 8:12 Еш 42:6, Еш 49:6, Лак 2:30, Яй 1:4, Яй 1:9, Яй 12:35

+ 8:13 Яхьъя 5:31.
+ 8:13 Яй 5:31
+ 8:14 Яй 13:3, Яй 16:28, Яй 7:27
+ 8:15 Яй 3:17, Яй 7:24, Яй 12:47
+ 8:16 Яй 5:30, Яй 16:32
+ 8:17 Карлабаьккхинарг 19:15.
+ 8:17 Лел 35:30, Кар 17:6, Кар 19:15
+ 8:18 Яй 5:36, 1 Я 5:9
+ 8:19 Мат 11:27, Яй 16:3
+ 8:20 Мрк 14:41, Яй 2:4, Яй 7:6, Яй 13:1

+ 8:21 Яхь 3:18, Яхь 33:8, Яй 7:34-35, Яй 13:33

+ 8:23 1 Я 4:5, Яй 17:14

+ 8:26 Яй 15:15, Яй 3:33

+ 8:28 Лел 21:9, Яй 3:14, Яй 12:32, Яй 5:30, Яй 7:16

+ 8:29 Яй 4:34, Яй 6:38

+ 8:30 Яй 7:31

+ 8:32 Якъ 2:12, 1 Ки 2:16, Рим 6:18, 1 Ко 7:22, 2 Ко 3:17, Гал 5:1

+ 8:33 Маттай 3:9; Лака 3:8.
+ 8:33 Мат 3:9
+ 8:34 2 Ки 2:19, Рим 6:16-20, Тит 3:3
+ 8:35 Дол 21:10, Гал 4:30
+ 8:37 Яй 5:18, Яй 7:1, Яй 11:53
+ 8:39 Лак 19:9
+ 8:41 Кар 32:6, Еш 63:16, Еш 64:8
+ 8:43 Ярм 6:10

+ 8:44 1 Я 3:8, 1 Я 3:10, 1 Я 3:12, Дол 3:4, 2 Ко 11:3, Довз 12:9

+ 8:48 Мрк 3:22, Яй 7:20
+ 8:49 Яй 5:23
+ 8:50 Яй 5:41, Яй 7:18
+ 8:51 Яй 5:24, Яй 11:26
+ 8:54 Ӏеб 5:5, Яй 17:1, Век 3:13, 2 Ки 1:17
+ 8:55 Яй 7:28-29
+ 8:56 Мат 13:17, Лак 17:22
+ 8:59 Яй 10:31
+ 9:2 Ара 20:5, Яхь 18:19
+ 9:4 Яй 4:34, Яй 11:9, Яй 12:35
+ 9:5 Маттай 5:14; Яхьъя 8:12.
+ 9:5 Яй 1:4, Яй 8:12, Яй 12:46
+ 9:6 Мрк 7:33, Мрк 8:23
+ 9:7 Еш 8:6, Лак 13:4
+ 9:14 Яй 5:9

+ 9:16 Ара 20:8-10, Лел 15:32-36, Яй 7:43, Яй 10:19

+ 9:17 Яй 4:19, Яй 6:14
+ 9:22 Яй 7:13, Яй 12:42, Яй 16:2
+ 9:24 Юш 7:19
+ 9:29 Яй 7:27, Яй 8:14

+ 9:31 Аюб 27:9, Заб 65:18, Киц 15:8, Киц 28:9, Еш 59:2

+ 9:37 Яй 4:26
+ 9:40 Рим 2:19
+ 9:41 Яй 15:22, Якъ 4:17
+ 10:6 Мрк 6:52, Мрк 8:17
+ 10:9 Заб 22:2, Яхь 34:14

+ 10:11 Заб 22:1, Заб 79:2, Еш 40:11, Яхь 34:11-15, Яхь 34:31, Уст 12:12, Ӏеб 13:20, Яй 15:13, 1 Я 3:16

+ 10:12 Мат 7:15, Век 20:29
+ 10:13 Зак 11:16-17
+ 10:15 Маттай 11:27; Лака 10:22.
+ 10:15 Мат 11:27

+ 10:16 Еш 56:8, Яй 11:52, Еш 40:11, Яхь 34:23, Яхь 37:24, Лак 12:32

+ 10:17 Мат 3:17, Яй 5:20
+ 10:18 Яй 2:19
+ 10:19 Яй 7:43, Яй 9:16
+ 10:20 Мрк 3:22, Яй 7:20, Яй 8:48, ХӀуш 9:7
+ 10:21 Ара 4:11, Заб 145:8
+ 10:23 Век 3:11, Век 5:12
+ 10:24 Мат 26:63, Яй 1:24-25, Яй 1:41
+ 10:25 Яй 5:36
+ 10:28 Яй 3:16, Яй 17:12
+ 10:30 Яй 17:11
+ 10:31 Яй 8:59
+ 10:33 Ӏамалъяр 24:16.
+ 10:33 Ӏам 24:16, Мат 9:3
+ 10:34 Забур 81:6.
+ 10:34 Заб 81:6
+ 10:36 Яй 3:17, Заб 2:7, Мрк 2:7, Мрк 14:64
+ 10:38 Яй 14:10
+ 10:39 Лак 4:30, Яй 7:30
+ 10:40 Яхьъя 1:28.
+ 10:40 Яй 1:28
+ 10:41 Яй 1:7, Яй 3:26, Яй 5:33
+ 10:42 Яй 7:31
+ 11:1 Лака 10:38, 39.
+ 11:1 Лак 10:38-39
+ 11:2 Яхьъя 12:3.
+ 11:2 Яй 12:3
+ 11:8 Яй 8:59, Яй 10:31
+ 11:9 Яй 9:4, Яй 12:35
+ 11:10 Ярм 13:16
+ 11:11 Мат 9:24, Мрк 5:39, ТӀаьххь 4:31

+ 11:16 Мат 10:3, Мрк 3:18, Лак 6:15, Яй 14:5, Яй 20:24, Яй 21:2, Век 1:13, Яй 13:37

+ 11:24 Лак 14:14, Яй 5:29, Яй 6:39
+ 11:25 Яй 1:4, Яй 5:26, 1 Я 1:2, 1 Я 5:11
+ 11:26 Яй 5:24, Яй 8:51

+ 11:27 Заб 2:7, Мат 11:2, Яй 1:49, Мат 16:16, Мрк 8:29

+ 11:35 Лак 19:41
+ 11:37 Яй 9:6-7
+ 11:38 Мат 27:60
+ 11:41 Яй 17:1
+ 11:42 Яй 3:17
+ 11:43 Яй 5:28
+ 11:44 Яй 5:28
• 11:45 Мат 26:1-5, Мрк 14:1-22, Лак 22:1-2
+ 11:45 Яй 2:23
+ 11:50 Яй 18:14
+ 11:51 Еш 53:10-11, Мрк 10:45
+ 11:52 Еш 49:6, Яй 10:16, 1 Я 2:2
+ 11:53 Мрк 14:1, Яй 5:18, Яй 7:1, Яй 8:37

+ 11:55 Ара 12:1-30, Кар 16:1, Кар 16:16, Яй 2:13, Яй 6:4, 2 Ше 30:17-18

+ 11:57 Яй 7:11

• 12:1 Мат 26:6-13, Мрк 14:3-9, Лак 7:36-50

+ 12:1 Ара 12:1-30, Яй 11:55, Мат 21:17, Яй 11:1, Яй 11:18

+ 12:2 Лак 10:38
+ 12:3 Лака 7:37, 38.
+ 12:3 Яй 11:2
+ 12:6 Яй 13:29
+ 12:8 Карлабаьккхинарг 15:11.
+ 12:8 Кар 15:11
+ 12:9 Яй 11:44
• 12:12 Мат 21:4-9, Мрк 11:7-10, Лак 19:35-38
+ 12:13 Забур 117:25, 26.
+ 12:13 Заб 117:25-26
+ 12:15 Закри-ЯхӀу 9:9.
+ 12:15 Зак 9:9, Мат 21:4-5
+ 12:16 Яй 2:22
+ 12:19 Яй 11:47-48
+ 12:21 Яй 1:44
+ 12:23 Яй 2:4, Яй 17:1
+ 12:24 1 Ко 15:36

+ 12:25 Маттай 10:39; 16:25; Марк 8:35; Лака 9:24; 17:33.

+ 12:25 Мат 10:39, Лак 14:26
+ 12:27 Мрк 14:34, Яй 13:21
+ 12:28 Мрк 1:11, Мрк 9:7
+ 12:29 Век 23:9
+ 12:30 Яй 11:42
+ 12:31 Яй 16:11, 2 Ко 4:4, Ков 2:15

+ 12:32 Лел 21:9, Яй 3:14, Яй 8:28, ХӀуш 11:4, Яй 6:44

+ 12:33 Яй 18:32

+ 12:34 Забур 109:4; ЕшаӀ-ЯхӀу 9:7; Яхьазкхиал 37:25; Даниал 7:14.

+ 12:34 Заб 88:5, Заб 109:4, Еш 9:7

+ 12:35 Еш 2:5, Яй 1:4, Яй 8:12, Эпа 5:8, Киц 4:19, Ярм 13:16, Яй 9:4, Яй 11:9, 1 Я 1:6

+ 12:36 Лак 16:8, 1 Та 5:5

+ 12:38 ЕшаӀ-ЯхӀу 53:1 (Грекийн).

+ 12:38 Еш 53:1, Рим 10:16

+ 12:40 ЕшаӀ-ЯхӀу 6:10 (Грекийн).

+ 12:40 Еш 6:10, Мат 13:15, Мрк 4:12, Век 28:27

+ 12:41 Еш 6:1
+ 12:42 Яй 3:1, Яй 9:22, Яй 16:2
+ 12:43 Яй 5:44
+ 12:44 Мат 10:40, Яй 13:20, Яй 14:1
+ 12:45 Яй 14:9
+ 12:46 Яй 1:4, Яй 8:12, Яй 9:5
+ 12:47 Яй 3:17, Яй 4:42, Яй 8:15
+ 12:48 Кар 18:19

+ 13:1 Ара 12:1-30, Яй 12:1, Мрк 14:41, Яй 2:4, Яй 7:6, Яй 8:20

+ 13:2 Яй 6:70
+ 13:3 Мат 11:27, Яй 17:2, Яй 8:14, Яй 16:28
+ 13:5 Мат 20:28, Лак 22:27

+ 13:8 1 Ко 6:11, Эпа 5:26, Тит 3:5, Ӏеб 10:22

+ 13:10 Яй 15:3
+ 13:11 Яй 6:64, Яй 18:2
+ 13:12-15 Лака 22:27.

+ 13:13 Мат 7:22, Мат 23:8, Лак 6:46, Пил 2:11

+ 13:14 1 Ти 5:10
+ 13:15 1 Ки 2:21
+ 13:16 Маттай 10:24; Лака 6:40; Яхьъя 15:20.
+ 13:16 Лак 6:40, Яй 15:20

+ 13:17 Мат 24:46, Лак 11:28, Якъ 1:22, Рим 2:13

+ 13:18 Забур 40:10.

• 13:18 Мат 26:21-25, Мрк 14:18-21, Лак 22:21-23

+ 13:18 Яй 6:70, Заб 40:10

+ 13:19 Мрк 13:23, Яй 14:29, Яй 16:4

+ 13:20 Маттай 10:40; Марк 9:37; Лака 9:48; 10:16.

+ 13:20 Мат 10:40, Лак 10:16, Яй 12:44
+ 13:21 Мрк 14:34, Яй 12:27
+ 13:23 Яй 19:26, Яй 20:2, Яй 21:7, Яй 21:20
+ 13:29 Яй 12:6
+ 13:31 1 Ки 4:11
+ 13:32 Яй 17:1, Яй 17:5
+ 13:33 Яхьъя 7:34.
+ 13:33 Яй 7:34, Яй 8:21

+ 13:34 Яхьъя 15:12, 17; 1 Яхьъяс 3:23; 2 Яхьъяс 1:5.

+ 13:34 1 Я 2:7-8, 1 Я 3:11, 2 Я 1:5, Ӏам 19:18, Яй 15:12

• 13:36 Мат 26:31-35, Мрк 14:27-31, Лак 22:31-34

+ 13:37 Яй 11:16, Яй 21:19
+ 13:38 Яй 18:27
+ 14:1 Яй 12:44
+ 14:3 Яй 14:1, 1 Та 4:17
+ 14:5 Яй 11:16
+ 14:6 Яй 1:17, Яй 11:25, Ӏеб 10:20
+ 14:8 Яй 1:43, Яй 12:21
+ 14:9 Яй 12:45
+ 14:10 Яй 10:38
+ 14:11 Яй 5:36
+ 14:12 Яй 8:14, Яй 13:3, Яй 16:28

+ 14:14 Мат 7:7-8, Мрк 11:24, Яй 15:16, Яй 16:23, 1 Я 3:22

+ 14:15 Мат 28:20, 1 Я 5:3, 2 Я 1:6, Рим 13:10

+ 14:16 Яй 15:26, Яй 16:13
+ 14:17 1 Ко 2:14, Век 2:4
+ 14:19 Яй 7:33
+ 14:21 Киц 8:17, Яй 16:27
+ 14:22 Лак 6:16, Век 1:13
+ 14:23 Довз 3:20

+ 14:26 Яй 15:26, Яй 16:13, 1 Ко 2:10, 1 Я 2:20, Лак 24:49

+ 14:27 Пил 4:7, Ков 3:15
+ 14:28 Яй 14:1-2, 1 Ко 11:3, 1 Ко 15:24
+ 14:29 Мрк 13:23, Яй 13:19
+ 14:30 Яй 12:31, Эпа 2:2
+ 15:1 Еш 5:1
+ 15:2 Ярм 2:21, Мат 3:10, Мат 7:19
+ 15:3 Яй 13:10
+ 15:4 1 Я 2:6
+ 15:5 Рим 11:17, Яй 6:56, 1 Я 3:24, Мрк 4:20
+ 15:6 Мат 13:42
+ 15:7 Яй 14:14
+ 15:9 Мат 3:17, Яй 5:20

+ 15:11 Яй 3:29, Яй 16:24, Яй 17:13, 1 Я 1:4, 2 Я 1:12

+ 15:12 Яхьъя 13:34; 15:17; 1 Яхьъяс 3:23; 2 Яхьъяс 1:5.

+ 15:12 Яй 13:34

+ 15:13 Яй 10:11, 1 Я 3:16, Рим 5:7-8, Эпа 5:2

+ 15:14 Мрк 3:35

+ 15:15 Яй 3:32, Яй 8:26

+ 15:16 Мат 7:7-8, Мрк 11:24, Яй 14:14, Яй 16:23

+ 15:17 1 Я 2:7, 1 Я 3:11, 2 Я 1:5
+ 15:18 Мрк 13:13, Яй 7:7, 1 Я 3:13
+ 15:19 Яй 8:23, Яй 17:14
+ 15:20 Маттай 10:24; Лака 6:40; Яхьъя 13:16.

+ 15:20 Мат 10:24, Лак 6:40, Яй 13:16, Яй 5:16, 1 Ко 4:12, 2 Ко 4:9, 1 Та 2:15, 2 Ти 3:12

+ 15:22 Яй 9:41
+ 15:23 Яй 5:23
+ 15:24 Яй 7:31, Яй 10:37
+ 15:25 Забур 34:19; 68:5.
+ 15:25 Заб 34:19, Заб 68:5

+ 15:26 Яй 14:17, Яй 16:13, Век 5:32, 1 Я 5:6-8

+ 15:27 Лак 24:48, Яй 19:35, Век 1:8

+ 16:2 Яй 9:22, Яй 12:42, Век 8:1, Век 9:1, Век 26:9

+ 16:3 Яй 18:19
+ 16:4 Мрк 13:23, Яй 13:19, Яй 14:29
+ 16:5 Яй 7:33, Яй 14:12
+ 16:7 Яй 15:26
+ 16:9 Яй 8:24
+ 16:11 Яй 12:31, Ков 2:15

+ 16:13 Яй 14:17, Яй 15:26, 1 Я 2:20, 1 Ко 2:10

+ 16:15 Яй 17:10
+ 16:16 Яй 7:33
+ 16:20 Мат 9:15
+ 16:21 Еш 26:17
+ 16:22 2 Ко 6:10

+ 16:23 Мат 7:7-8, Мрк 11:24, Яй 14:14, Яй 15:16

+ 16:24 Яй 3:29, Яй 15:11, Яй 17:13, 2 Я 1:12
+ 16:25 Мрк 8:32
+ 16:27 Яй 14:21
+ 16:28 Яй 8:14, Яй 13:3
+ 16:30 Яй 2:24-25
+ 16:32 Мат 26:31, Мрк 14:27, Яй 8:16

+ 16:33 Яй 14:27, Ков 3:15, Рим 8:37, Довз 3:21

+ 17:1 Яй 11:41, Яй 2:4, Яй 12:23, Яй 8:54, Яй 13:32

+ 17:2 Мат 28:18, Яй 5:22, Яй 13:3
+ 17:5 Яй 1:1-2
+ 17:8 Яй 6:69
+ 17:9 Лак 22:32
+ 17:10 Яй 16:15, Еш 49:3
+ 17:11 Яй 10:30
+ 17:12 Забур 40:10; Яхьъя 13:18.
+ 17:12 2 Та 3:3, Яй 13:2, Яй 10:28
+ 17:13 Яй 3:29, Яй 15:11, Яй 16:24, 2 Я 1:12
+ 17:14 Яй 8:23, Яй 15:19
+ 17:15 Мат 6:13
+ 17:17 Заб 118:160
+ 17:18 Яй 20:21
+ 17:22 Рим 8:30
+ 17:24 Яй 14:3
+ 17:25 Ярм 12:1, Яй 8:55, Яй 10:15
+ 17:26 Мат 3:17, Яй 5:20

• 18:1 Мат 26:47-56, Мрк 14:43-50, Лак 22:47-53

+ 18:1 Мат 26:36
+ 18:2 Лак 22:39
+ 18:3 Век 1:16
+ 18:4 Яй 13:1, Яй 1:38, Яй 20:15
+ 18:9 Яй 17:12
+ 18:10 Лак 22:38
+ 18:11 Маттай 26:39; Марк 14:36; Лака 22:42.
+ 18:11 Мрк 10:38, Мрк 14:36
• 18:12 Мат 26:57-58, Мрк 14:53-54, Лак 22:54
+ 18:13 Лак 3:2, Век 4:6
+ 18:14 Яхьъя 11:49, 50.
+ 18:14 Яй 11:50

• 18:16 Мат 26:69-70, Мрк 14:66-68, Лак 22:55-57

• 18:19 Мат 26:59-66, Мрк 14:55-64, Лак 22:66-71

+ 18:20 Яй 7:26
+ 18:22 Сул 12:24, Век 23:2, Век 23:4
+ 18:26 Яй 18:10

+ 18:27 Мат 26:64, Мрк 14:72, Лак 22:60, Яй 13:38

• 18:28 Мат 27:1-2, Мат 27:11-14, Мрк 15:1-5, Лак 23:1-5

+ 18:28 Век 10:28, Кар 16:1

+ 18:29 Лак 3:1, Лак 13:1, Век 3:13, Век 4:27, 1 Ти 6:13

+ 18:32 Яхьъя 3:14; 12:32.
+ 18:32 Мрк 10:33, Яй 12:33
+ 18:33 Мат 2:2
+ 18:36 Яй 8:23, Яй 17:14
+ 18:37 Яй 3:11, 1 Я 4:6
+ 18:38 Лак 23:41, Ӏеб 4:15
+ 18:39 Мрк 15:6-7

• 19:1 Мат 27:15-31, Мрк 15:6-20, Лак 23:13-25

+ 19:4 Лак 23:41, Ӏеб 4:15
+ 19:7 Яй 10:36, Ӏам 24:16
+ 19:9 Еш 53:7, Век 8:32-33
+ 19:11 Яй 18:2, Яй 18:14
+ 19:12 Век 3:13
+ 19:15 Заб 92:1

• 19:17 Мат 27:32-44, Мрк 15:21-32, Лак 23:26-43

+ 19:20 Ӏеб 13:12
+ 19:24 Забур 21:19.
+ 19:24 Заб 21:19
+ 19:25 Лак 24:18, Лак 8:2
+ 19:26 Яй 13:23
+ 19:28 Забур 68:22; 21:16.

• 19:28 Мат 27:45-56, Мрк 15:33-41, Лак 23:44-49

+ 19:28 Заб 68:22
+ 19:31 Кар 21:23, Юш 8:29, Юш 10:26-27
+ 19:34 1 Я 5:6

+ 19:35 Яй 15:27, Век 1:8, 1 Я 1:1-3, Довз 1:2

+ 19:36 Арадаккхар 12:46; Лелар 9:12; Забур 33:21.

+ 19:36 Ара 12:46, Лел 9:12, Заб 33:21, Мат 1:23, Мат 21:4, Мат 26:56

+ 19:37 Закри-ЯхӀу 12:10; Довзийтинарг 1:7.

+ 19:37 Зак 12:10

• 19:38 Мат 27:57-61, Мрк 15:42-47, Лак 23:50-56

+ 19:38 Яй 7:13
+ 19:39 Яхьъя 3:1, 2.
+ 19:39 Яй 3:1, Яй 7:50, Мат 2:11
+ 19:40 Яй 11:44
+ 19:41 ТӀаьххь 21:18, ТӀаьххь 21:26
• 20:1 Мат 28:1-10, Мрк 16:1-8, Лак 24:1-12
+ 20:1 Лак 8:2
+ 20:2 Яй 13:23
+ 20:9 Заб 15:10, Лак 24:27
• 20:11 Мрк 16:9-11
+ 20:12 Лак 24:4, Век 1:10
+ 20:14 Лак 24:16, Лак 24:31, Яй 21:4
+ 20:15 Яй 1:38, Яй 18:4
+ 20:17 Мат 28:10, Рим 8:29, Ӏеб 2:11

• 20:19 Мат 28:16-20, Мрк 16:14-18, Лак 24:36-49

+ 20:21 Яй 17:18
+ 20:22 Дол 2:7
+ 20:23 Маттай 16:19; 18:18.
+ 20:23 Мат 16:19, Мат 18:18
+ 20:24 Яй 11:16
+ 20:28 Яй 1:1, 1 Я 5:20, Пил 2:6
+ 20:29 Мрк 15:32, 1 Ки 1:8
+ 20:30 Яй 21:25

+ 20:31 Заб 2:7, Мат 14:33, Лак 1:35, Яй 1:7, Век 19:4, Яй 3:14-15, 1 Я 5:13

+ 21:1 Яй 6:1

+ 21:2 Яй 11:16, Яй 14:5, Яй 20:24, Яй 1:45, Яй 2:1, Мат 4:21, Лак 5:10

+ 21:3 Лака 5:5.
+ 21:4 Лак 24:16, Лак 24:31, Яй 20:14
+ 21:5 Лак 24:41
+ 21:6 Лака 5:6.
+ 21:6 Лак 5:4
+ 21:7 Яй 13:23
+ 21:14 Яй 20:19, Яй 20:26
+ 21:16 Век 20:28, 1 Ки 5:1
+ 21:19 Яй 13:37, 2 Ки 1:14
+ 21:20 Яхьъя 13:25.
+ 21:20 Яй 13:23, Яй 13:25
+ 21:22 Мат 16:27, Мрк 9:1
+ 21:24 Яй 15:27, 3 Я 1:12
+ 21:25 Яй 20:30

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CHE/CHE/Делан%20Йозанаш%202012/Делан%20Йозанаш%202012/Делан-Йозанаш__Tran.azw3

Table of Contents

- Делан Йозанаш

- Яхьъя

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21